Trước khi tiếp tục bài viết ngày 2 trong hành trình về phía Tây, xin cùng bạn đọc điểm qua những nét chính về vị trí địa lý, địa hình và thổ nhưỡng vùng đất Tây Tạng, từ đó liên hệ các phương thức di chuyển thông dụng mà du khách khắp nơi trên thế giới sử dụng để hàng năm lũ lượt đổ về đây

1. Tổng quan về địa lý Tây Tạng

Khu tự trị Tây Tạng (Tibet Autonomous Region – TAR) là 1 trong 5 khu tự trị lớn (KTT) của Trung Quốc (bên cạnh KTT Nội Mông – Inner Mongolia, KTT Ninh Hạ – Ninhxia, KTT Tân Cương – Xinjiang, KTT Quảng Tây – Guangxi), trải rộng trên diện tích hơn 1,23 triệu km2 thuộc cao nguyên Thanh Hải – Tây Tạng (Qinghai – Tibet plateau) ở độ cao trung bình 4000m so với mực nước biển. Với hơn 50 đỉnh núi cao trên 7000m, trong đó có 11 đỉnh cao hơn 8000m, và 4 trong số đó nằm trong danh sách 10 đỉnh núi cao nhất thế giới; Tây Tạng được xưng tụng là nóc nhà của thế giới. Bên ngoài có đường biên giới với các nước Ấn Độ, Nepal, Myanmar, Bhutan; bên trong giáp với các vùng Tân Cương (Xinjiang), Thanh Hải (Qinghai), Tứ Xuyên (Sichuan) và Vân Nam (Yunnan) của Trung Quốc nên Tây Tạng (Xi Zang) giữ vai trò cực kỳ quan trọng về mọi mặt địa lý, chính trị, văn hoá, xã hội.

Địa giới cũ của vùng Tây Tạng được chia làm 5 vùng lớn: U (ở trung tâm), Tsang (thường được nhập chung lại gọi là vùng U-Tsang), Kham (ở phía Đông), Ngari (ở phía Tây), và Amdo (ở phía Bắc).

Vì những lý do nhạy cảm và yếu tố lịch sử, KTT Tây Tạng theo bản đồ Trung Quốc ngày nay được chia ra gồm 6 địa khu (prefectures) và 1 địa cấp thị là (5) Lhasa (còn gọi là thành phố cấp địa khu, prefecture-city level) – nằm giữa tỉnh và huyện (ở Việt Nam không có cấp này).

6 địa khu kia gồm:
- (1) Ngari: trung tâm hành chính là huyện Gar (Gar county)
- (2) Nagqu: trung tâm hành chính là huyện Nagqu (Nagqu county)
- (3) Qamdo: trung tâm hành chính là huyện Qamdo (Qamdo county)
- (4) Shigatse (hay Xigaze): trung tâm hành chính là thành phố Shigatse
- (6) Shannan (hay Lhoka): trung tâm hành chính là huyện Nedong (Nedong county)
- (7) Nyingchi: trung tâm hành chính là huyện Nyingchi County (Nyingchi county)

Mỗi phân vùng khu vực của Tây Tạng lại có những đặc thù riêng kèm theo là các địa điểm du lịch khác nhau, tất cả tập hợp thành 1 quần thể văn hoá mang đầy đủ biểu trưng tôn giáo, tín ngưỡng kỳ lạ và độc đáo nhất thế giới! (chi tiết về Lịch sử Tây Tạng và Tổng quan Phật giáo Tây Tạng sẽ được gửi đến bạn đọc lần lượt trong các bài sau)

2. Cửa ngõ chính vào Tây Tạng

2.1. Đường không: các chuyến bay đến Tây Tạng xuất phá từ thủ đô Kathmandu của Nepal hay từ các thành phố lớn của Trung Quốc bao gồm: Bắc Kinh (Beijing), Thành Đô (Chengdu), Trùng Khánh (Chongqing), Quảng Châu (Guangzhou), Côn Minh (Kunming), Thượng Hải (Shanghai), Hongkong, Tây An (Xi’an), Tây Ninh (Xining), và Trung Điện (Zhongdian, hay Shangri-La). Nếu du khách bay nội địa Trung Quốc thì có thể đặt vé điện tử thuận tiện ở các trang như Ctrip hay eLong

Điểm đến chủ yếu là sân bay Gonggar ở Lhasa hoặc sân bay Linzhi ở Nyingchi. Ngoài 2 sân bay này, Tây Tạng còn 1 sân bay thứ 3 là Bangda nằm ở Qamdo nhưng do đặc điểm xa xôi nên bị hạn chế về tuyến bay.

2.2. Đường bộ: các tuyến xe buýt vào Tây Tạng thường có đặc điểm chung là giá đắt và mất nhiều thời gian, kèm theo những khó khăn về việc ăn uống ngủ nghỉ đường trường. Ví dụ từ Golmud, Thanh Hải vào Lhasa mất 20 tiếng; từ Tây Ninh, Thanh Hải vào Lhasa mất 2.5 ngày; từ Thành Đô, Tứ Xuyên vào Lhasa mất 3 ngày 4 đêm! Thuận lợi lớn nhất là khách du lịch có nhiều thời gian để thích nghi với độ cao tăng dần của vùng Tây Tạng và ngắm cảnh giữa đường đi

2.3. Đường sắt: tuyến đường sắt Thanh-Tạng (Qingzang) là tuyến đường sắt duy nhất nối liến Lhasa trong Tây Tạng đến các thành phố lớn của Trung Quốc như Golmud (14 tiếng), Tây Ninh (24 tiếng), Lan Châu (28 tiếng), Thành Đô (48 tiếng), Trùng Khánh (49 tiếng), Bắc Kinh (48 tiếng), Thượng Hải (51 tiếng), Quảng Châu (60 tiếng). Từ khi xây dựng và đi vào hoạt động năm 2006, tuyến đường sắt này mỗi ngày đưa hàng nghìn người vào Lhasa, nổi danh với cung đường đẹp độc đáo và cao nhất trên thế giới!

Chú ý: tại thời điểm viết bài này, để có thể vào được Tây Tạng, tất cả các du khách không có hộ chiếu Trung Quốc đều phải xin giấy thông hành (Tibet Entry Permit), đồng thời khi đi tham quan các vùng lân cận Lhasa sẽ đòi hỏi có thêm giấy phép (Alien’s Travel Permit). Nên cách thuận tiện nhất và gần như duy nhất là tham gia vào các tour du lịch được tổ chức cho Tây Tạng để có thể dễ dàng vào ra nơi đây. Các tour du lịch đi Tây Tạng có thể tìm thấy ở các địa chỉ đáng tin cậy trong các thành phố lớn như: Sim’s Cozy Travel hay Mix Hostel ở Thành Đô.

Với người viết, sau khi cân nhắc thời gian, lộ trình cũng như kinh phí, đã quyết định chọn tour du lịch của CS Travel từ Singapore có đối tác là Grand Himalaya ở Thượng Hải. Đặc điểm riêng của tour này là sẽ vào Nyingchi để khám phá Tây Tạng từ phía Đông (vùng Kham), từ đó di chuyển bằng bus đi Lhasa và Shigatse cùng các địa điểm lân cận (vùng U-Tsang), sau đó theo tuyến đường sắt Thanh-Tạng vượt qua vùng Amdo để đến được Tây Ninh, Thanh Hải ^^

3. Đôi nét về Nyingchi

Nhắc đến Tây Tạng, người ta như nghe âm vang câu chuyện núi đồi và thảo nguyên, hình dung ra trong cái nắng vàng cháy da cháy thịt hay gió lạnh mênh mông là sừng sững những cao độ ghê người và khắc nghiệt. Nhưng Tây Tạng – the Land of Snows thực ra rộng lớn hơn thế, bên cạnh cái trắng loá của núi tuyết, cái cao thẳm xanh vời vợi của trời mây, cái tận cùng chập chùng của núi non còn có màu xanh khắc khoải mê lòng của cửa ngõ phía Đông Tây Tạng mà người dân nơi đây tự hào phong tặng cái tên Thiên đường xanh (The Green Paradise).

Kham với cái tên Tạng cổ là Chushi Gangdruk nghĩa là “Bốn con sông và Sáu dãy núi” có trữ lượng nước dồi dào nhờ sự bồi đắp của sông Mekong, Dương Tử (Yangtze), Nhã Lung (Yarlung Tsangpo) và Nộ Giang (Salween) nên khí hậu ôn hoà với nhiều rừng cây thác nước, khắc hẳn với các vùng còn lại của Tây Tạng, mùa mưa ở đây kéo dài từ tháng 6 đến tháng 9. Điểm dừng chân quen thuộc bên trong vùng Kham là quận Nyingchi có thủ phủ là thị trấn Bayi.

Nhắc đến Nyingchi – cửa ngõ cách Lhasa 400km – là nhắc đến Switzerland của Tây Tạng với những địa danh như:
- Sông Nyang và hẻm núi Yarlung Tsangpo Grand Canyon
- Tu viện Lamaling – tu viện Phật giáo của trường phái Nyingma (Nyingma sect) – sẽ được nói kỹ hơn trong phần Tổng quan về Phật giáo Tây Tạng
- Thung lũng Kading (Kadinggou)
- Rừng nguyên sinh Lulang (Lulang forest)
- Hồ Basum-tso (hay Basumco)
- Cây Bách 2500 tuổi (King Cypress)

Tạm biệt Thành Đô, người viết đón chuyến bay đi Nyingchi vào sáng ngày thứ 2, chuẩn bị tinh thần “sốc” độ cao từ mức trung bình 500m của Thành Đô lên khoảng 3000m ở Nyingchi. Thuốc độ cao cũng đã được chuẩn bị sẵn (giá 80RMB/hộp 10 lọ) nhưng rất may là cũng không cần dùng đến

Đường bay Shuangliu – Linzhi mất 2 tiếng qua những nóc nhà thế giới ^^ Vài hình ảnh phấn khích của con đường mây trắng nhìn từ cửa sổ trên trời:

Đặt chân xuống sân bay Linzhi, ấn tượng đầu tiên là không khí quang đãng mát mẻ cực kỳ, đường băng rộng rãi chạy giữa hẻm núi xanh. Linzhi để lại ấn tượng tốt đẹp hơn nhiều so với sân bay Cửu Trại Hoàng Long ở Cửu Trại Câu Lúc này nhiệt độ ngoài trời khoảng 13 độ C, trời nhiều mây không mưa gió nhẹ, hành khách ai cũng thấy dễ chịu thoải mái chứ không bị mệt mỏi nhức đầu ^^

Sân bay Linzhi không lớn, mỗi ngày chỉ có vài chuyến của AirChina đáp nên sân bay không ồn ào lộn xộn. Phía ngoài sân bay đậu toàn xe buýt tour và xe SUV sẵn sàng đưa du khách vào Nyingchi (khoảng 70km).

Vừa ra khỏi sân bay được 5′ đường đi là trạm gác đầu tiên kiểm tra giấy thông hành Hành khách tuy không cần xuống xe nhưng đều phải đưa hộ chiếu để kiểm tra, xem ra việc đi “chui” qua những chỗ này là không thể (Vì các trạm gác đều cấm chụp ảnh nên người viết không có hình ảnh nào làm tư liệu, chỉ có thể nói ngắn gọn là rất nhiều các trạm gác như vậy tại những điểm quan trọng như cửa ngõ sân bay, trước khi qua cầu, hay cửa ngõ thành phố; xe nào đến cũng phải dừng để tài xế hay hướng dẫn viên du lịch cầm hộ chiếu + giấy tờ xuống kiểm tra)

Vượt qua trạm gác đầu, xe bon bon lao trên đường cao tốc nhắm hướng Nyingchi thẳng tiến, trên đường dừng lại 1 lần bên bờ sông Nyang (1 nhánh sông lớn của sông Yarlung Tsangpo) và người viết đã có những hình ảnh đơn sơ đầu tiên về Tây Tạng:

Vào đến thị trấn Bayi trời đã sang trưa, vì để luyện tập thích nghi với độ cao, cả đoàn ăn trưa nhẹ và về khách sạn nghỉ ngơi. Đường vào Bayi:

Khách sạn: Nyingchi Business Hotel (địa chỉ: No. 16 GuangZhou Road, Bayi Town, Nyingchi, Tibet) toạ lạc ngay trung tâm thị trấn, tuy là khách sạn 3 sao nhưng chất lượng chỉ ở mức vừa, giá phòng theo biển đề thì khoảng 600 RMB/đêm (có ăn sáng) nhưng thuê theo tour sẽ luôn có giảm giá:

‘Hàng xóm’ là khách sạn quân đội Fujian Hotel, trong sân la liệt xe Land Cruise với Prado

Bữa trưa đầu tiên kiểu Tạng, và là bữa ăn phổ biến ở vùng này mà du khách đến Tây Tạng chắc chắn sẽ thử qua vài lần:

Bayi trong tiếng Trung có nghĩa là “Bát Nhất”, được đặt theo ngày 1 tháng 8 ngày khởi nghĩa Nam Xương, cũng là ngày thành lập lực lượng Giải phóng quân Trung Quốc (People’s Liberation Army – PLA), tiền thân của Quân đội nhân dân Trung Hoa; còn người Tạng thì hay trêu đùa 8-1 là tỉ lệ người Hán-Tạng trong vùng này (cứ 8 người Hán có 1 người Tạng) Tuy nhỏ nhưng Bayi giữ vai trò huyết mạch trong địa khu Nyingchi nói riêng cũng như phía Đông Tây Tạng nói chung. Cũng với lý do đó, Bayi tập trung rất nhiều trụ sở quân đội cỡ nhỏ và vừa, đi đâu cũng thấy huy hiệu quân đội và lính gác, tất nhiên như thường lệ là cấm chụp ảnh Vì thế mà LonelyPlanet – Tibet luôn khuyến cáo khách du lịch đơn lẻ nên ‘tránh xa’ khu vực Nyingchi để khỏi phiền hà.

Dạo quanh Bayi, người viết không có cảm nhận gì đặc biệt, nó có nét gì đó nhạt nhoà hao hao với phố mới Lệ Giang, nên coi là điểm dừng chân tạm ở vùng Kham mà thôi bởi nét Tạng nơi đây thật khó nhận biết qua những mái nhà hay góc phố, có chăng phải gặp gỡ người dân thì mới nhận ra những nét riêng còn phảng phất trên gương mặt họ … Ngoài người Hán và người Tạng, vùng này còn là nơi sinh sống của các tộc Hồi, Mãn, Mông Cổ.

Theo đồng hồ Bắc Kinh thì trời đã xế chiều, nhưng Bayi (và cả các vùng khác của Tây Tạng) vẫn còn rất sáng, phải đến sau 8pm thì mới thực sự tối. Theo lời khuyên nên hạn chế tắm nhiều và tắm lâu khi ở Tây Tạng đề phòng cảm lạnh, người viết đã có 1 buổi tối thư giãn thú vị sau khi dạo qua siêu thị Bayi mua đồ ăn đêm thì vào tiệm gội đầu gần khách sạn giá khá rẻ (25RMB) cho gội sấy và matxa bấm huyệt ^^ Xong xuôi về phòng nằm dưỡng sức, lúc này không khí về đêm loãng đi nhiều, trời trở rét và cảm giác thấm mệt bắt đầu xuất hiện qua triệu chứng đau đầu nhẹ và khan họng, nước uống bao nhiêu cũng không đỡ mệt, chỉ có cách duy nhất là nằm một chỗ và cố gắng ngủ để cơ thể tự điều chỉnh cho thích nghi hơn. Đây có thể coi là phản xạ đầu tiên khi thử sức ở Tây Tạng, tuy chưa thấm vào đâu so với trải nghiệm ở những ngày sau này khi đã vào vùng U-Tsang!

(Một bé gái đi cùng mẹ đến tiệm gội đầu)

Ngày 2 kết thúc trong giấc ngủ mê man nhức đầu … Xin hẹn trở lại với bạn đọc trong bài viết ngày 3 đi thăm thú các đia điểm du lịch của Nyingchi

Ngày 7: về lại Thành Đô, kết thúc hành trình

Sáng ngày thứ 7 gió lạnh trời trong, sau khi thức dậy và ăn sáng, người viết theo đoàn du lịch Trung Quốc lên xe rời Cửu Trại, lúc này mới có dịp ngắm con đường từ Cửu Trại Câu ra sân bay Cửu Trại Hoàng Long (Jiuzhai Huanglong Airport). Vùng phụ cận Cửu Trại cũng gọn gàng và sạch sẽ y hệt bên trong thung lũng vậy, trên đường đi nhìn thấy rất nhiều các khu nhà nghỉ đang được xây dựng, Trung Quốc đúng là đã bỏ rất nhiều tiền vào việc quy hoạch và cải tạo nơi đây, ý chừng chắc định mở rộng Cửu Trại Câu trong tương lai Xe dừng tổng cộng 3 lần, hóa ra là để đưa khách vào các khu buôn bán, đúng là phong cách của tour Lần dừng thứ nhất là chỗ bán đủ các loại đồ trang sức bằng ngọc, đá, hổ phách … giá từ vài trăm RMB đến vài trăm nghìn RMB, đẹp và đa dạng thì đúng, nhưng mà đắt kinh người Lần dừng thứ hai là nơi bán dược thảo vốn được trồng trực tiếp trong vùng núi Cửu Trại, vị loại phong phú; khách du lịch Trung Quốc xem ra đã có kinh nghiệm nên mua khá nhiều. Lần dừng cuối là để du khách mua đặc sản thịt bò cao nguyên, chỗ này có vẻ giá rẻ nên ai cũng mua làm quà ^^

Đến trưa thì xe buýt đến nơi, sân bay Cửu Trại Hoàng Long nằm giữa lòng núi biệt lập, phong quang vắng vẻ quạnh quẽ chẳng kém gì lúc nửa đêm:

Chuyến bay của China Southern Airlines khởi hành sớm, chưa kịp ngồi nóng ghế đã hạ cánh xuống Thành Đô. Từ sân bay về, người viết đi taxi đến thăm Vũ Hầu Tự (Wuhou Temple). Đền Gia Cát Vũ Hầu (Zhuge Liang) nằm ở rìa ngoài trung tâm thành phố, khoảng 30 phút chạy xe từ sân bay. Nơi đây thờ Khổng Minh, vị quân sư lỗi lạc của nhà Thục thời Tam Quốc. Đền được xây vào năm 223 sau Công nguyên, là một trong những đền thờ lâu đời nhất của Thành Đô, giá vé vào cửa: 50 RMB/người

Cấu trúc đền chia làm 3 gian: gian ngoài thờ Thục chúa Lưu Bị, gian giữa thờ Khổng Minh, và gian cuối thờ 3 anh em Lưu – Quan – Trương, phía sau đền là khu hậu viên bán đồ lưu niệm và cửa sau thông ra phố cổ Jin Li. Ngoài ra bên trong đền còn có thờ các vị văn quan và võ quan có công trong lịch sử dựng nước thời Thục Hán. Vì đến đúng vào thời điểm Vũ Hầu Tự đang sửa chữa nên người viết chỉ kịp rảo bước thăm quan chứ không nấn ná được nhiều …

Đỗ Phủ (Du Fu) xưa đến Thành Đô ghé thăm đền có thơ rằng:
Từ miếu Vũ Hầu nay thấy đâu?
Cẩm Quan ngoài luỹ bách xanh mầu.
Trên thềm cỏ biếc lên xuân sắc,
Sau bụi oanh vàng hót mấy câu.
Ba lượt hỏi tìm mưu nghiệp lớn,
Hai triều khuông tá nhọc lo âu.
Xuất sư chưa thoả người đi vội,
Nên nỗi anh hùng ướt lệ sầu.

Có thể xem đó là bài thơ ngắn tổng kết quãng đời tận tuỵ oanh liệt của Khổng Minh vậy

Nối liền với Vũ Hầu Tự là phố cổ Jin Li, một trong những con phố nổi tiếng nhất của Thành Đô, thu hút du khách bởi không khí tấp nập cũng như các món ẩm thực phong vị Tứ Xuyên và các gian hàng đồ lưu niệm đầy màu sắc bắt mắt. Vài hình ảnh du ký phố phường:

Món mì Tứ Xuyên (Dan Dan Mian hay Tan Tan Noodle) nổi tiếng, cay chảy nước mắt nước mũi

Thổi kẹo dẻo để tạo hình 12 con giáp:

“Nem công chả phượng” cũng bằng kẹo luôn

Mặt nạ Tứ Xuyên, rất thịnh hành trong những buổi diễn tuồng đổi mặt (face changing show) của vùng Tứ Xuyên. Các mặt nạ này màu sắc đẹp, nhìn dữ dằn ấn tượng

Các gian hàng đồ chơi “dân gian”, đủ cả hồ lô, trống mõ, súng gươm (tất nhiên bằng gỗ); mấy món này chợ Tết nước ta ngày xưa thì nhiều chứ bây giờ có khi lại hiếm

Jin Li còn bày bán quà đặc trưng của Vũ Hầu Tự: bộ tượng Ngũ Hổ Tướng Quan – Trương – Triệu – Mã – Hoàng, ngoài ra còn có các bộ sách cổ, tranh cắt dán, mặt nã cỡ nhỏ và cỡ trung về các nhân vật thời Tam Quốc, đẹp và rẻ hơn nhiều so với các chỗ khác.

Cà phê phố cổ, mới cũ giao thoa ^^

Ra khỏi Jin Li trời đã về chiều, người viết về hostel cất đồ rồi hối hả đi ăn tối, món ăn sẽ là lẩu Tứ Xuyên (Sichuan Hot Pot), tuy đã ăn nhiều ở Việt Nam nhưng đây là lần đầu tiên ăn món này ở quê hương của nó, quả đúng là về quê ăn trái, lên phố ngắm người; món lẩu Tứ Xuyên gốc không chỉ ngon mắt mà còn rất ngon miệng, mùi vị không chê vào đâu được

Lẩu Tứ Xuyên có nhiều độ cay, từ không cay đến ít cay rồi cực kỳ cay người Tứ Xuyên rất tự hào về món Hot Pot của họ, khi ăn đều gọi loại cay nhất, còn người viết chỉ dám thử loại ít cay mà mới đụng đũa đã rơi nước mắt, ăn một lúc thì mặt đỏ như Quan Công; may là khi ăn có nước trà và món chè chữa cháy :mgreen: Bạn đọc có dịp dạo qua Tứ Xuyên tin rằng không thể bỏ qua món này:

Đây mới là loại ít cay mà thôi …

Nhâm nhi xuýt xoa tấm tắc một lúc đã qua 9h tối, người viết tranh thủ dạo qua phố phường Thành Đô ban đêm. Cũng giống Singapore, Thành Đô sáng đèn ngày đêm trên các tuyến phố chính, đồ ăn đêm cũng khá đa dạng còn giá cả thì phụ thuộc vào mức độ thông thạo tiếng Trung của khách:

Quảng trường trung tâm thành phố, nơi có tượng Mao Trạch Đông trước cửa Bảo tàng Khoa học Công nghệ Tứ Xuyên (Sichuan Science and Technology Museum):

Mỏi chân lòng vòng, cuối cùng người viết cũng về đến hostel, vừa là lúc phải sắp xếp đồ đạc để sáng hôm sau rời Tứ Xuyên … Tổng kết lại chuyến đi “Bắc tiến” lần thứ nhất đã thành công tốt đẹp, kịp ghé thăm những điểm nhấn quan trọng trong hành trình Tây Nam: Lệ Giang (Lijiang) ở Vân Nam, Thành Đô (Chengdu) và Cửu Trại Câu (Jiuzhaigou) ở Tứ Xuyên; tuy chưa thể nói là thông thạo thổ nhưỡng hay văn hóa với con người những vùng đất đã đi qua, nhưng chắc chắn là ấn tượng về nơi nào cũng sâu đậm đủ để viết đôi dòng đáo ký, chắc là bạn đọc sẽ nguyên lượng cho những chỗ còn khiếm quyết Quà lưu niệm thì không nhiều nhặn gì, nhưng đều là những món đặc trưng từng vùng, phải đến tận nơi tìm tận chốn mới có ^^

Ngày xưa luôn được dặn rằng du lịch đâu cũng hay nhưng Trung Hoa là kỳ thú và bí ẩn bậc nhất, chỉ mới kịp đi qua phía Tây Nam đại lục đã cảm thấy rất cuốn hút xốn xang rồi. Bản thân người viết dù đã đi về hơn 2 tuần nhưng vẫn luôn hình dung ra mồn một trước mắt nét cẩm tú của Đông Thành Lệ Giang trong lòng Vân Nam, vẻ diễm lệ pha màu thủy mặc của Hắc Long Đàm, dấu vết lịch sử nhuộm thắm kiến trúc Mộc Vương Phủ – Vạn Cổ Lầu, cái hùng tráng bất kham của núi tuyết Ngọc Long, tiếng trống trận và biển người màu sắc của tam tộc Nạp – Bạch – Tạng tự hào trình diễn vũ điệu cha ông, rồi những chuyến xe ngắn dài xuôi ngược nối liền từng vùng đất, thành phố trong sương Thành Đô trù phú về cuộc sống hay đậm đà về ẩm thực, cái chậm chạp ì ạch đáng yêu của gấu trúc Tứ Xuyên, và một thiên đường tìm thấy trong vẻ đẹp tổng hòa Cửu Trại Câu giữa những ngày đông giá d(^o^)b

Hành trình Trung Hoa Du Ký lần đầu khám phá Trung Quốc đến đây là kết thúc, cảm tạ bạn đọc đã theo dõi và động viên, người viết rất sẵn sàng chia sẻ chút kinh nghiệm ít ỏi thu thập được qua chuyến đi với ai có nhã hứng

Ngày 4: đi làng Bạch Sa, thăm Mộc Vương Phủ (Lệ Giang), lên Vạn Cổ Lầu

Trở lại với bạn đọc ở bài viết ngày thứ 4, cũng là ngày cuối chơi thăm Lệ Giang ở góc trời Vân Nam Du khách đến Lệ Giang ngoài việc dạo chơi trong phố cổ thường đi chơi các vùng phụ cận như:

- Làng Bạch Sa (Baisha village): khoảng 12km hướng Bắc Lệ Giang, có thể thuê xe đạp (10-15RMB/xe/ngày) hoặc thuê taxi đi. Làng Bạch Sa chính là Bạch Sa cổ trấn xưa, vốn là kinh đô cũ của vương quốc Nạp Tây (Naxi kingdom) trước đây khi người Nạp mới di cư đến vùng này, theo thời gian đã mai một đi nhiều. Nếu ai đó muốn tạm lánh khỏi không khí ồn ã của Lệ Giang thì có thể đi làng Bạch Sa, tìm hiểu thêm về cuộc sống thường nhật của người bản xứ trước khi nó bị thương mại hoá

- Shangri-la (Zhongdian, hay Trung Điện): cái tên Shangri-la có thể gây tò mò lớn cho bất cứ khách du lịch nào chắc bởi nó gắn liền với một thế giới tâm linh xa xôi được hư cấu qua vô số tiểu thuyết giả tưởng về đất Phật huyền bí … thực ra Shangri-la ở Vân Nam có tên cũ là Zhongdian (Trung Điện), vốn là 1 ngôi làng nhỏ nằm cách Lệ Giang 5 tiếng chạy xe về phía Bắc. Người Trung Quốc do nắm bắt được tâm lý của du khách nên vào năm 1997 đã đổi tên Trung Điện thành Shangri-la và đó là một chiến thuật thông minh Shangri-la giờ đã trở thành điểm đến quen thuộc của du khách phương xa đi Vân Nam. Tuy Trung Điện có thể không thực sự huyền bí sâu xa như người ta mong đợi, nhưng đúng như Jane Wyatt nói “luôn có một mảnh đất thiêng liêng như thế trong tim mỗi chúng ta!” điều đó lý giải vì sao cái tên “Shangri-la” luôn đi kèm với những điều đặc biệt. Với người viết, mảnh đất huyền bí đó nằm ở cực Tây Trung Quốc, cách Lệ Giang hơn 1000km về phía Tây, ẩn mình trong làn sương mù của dãy Himalayas xa xăm … một mặt trời Tây Tạng đã sáng từ thế kỷ thứ 7, hơn 1300 năm về trước …

- Hổ Khiêu Hiệp (Tiger Leaping Gorge): Hẻm núi hổ nhảy nằm cách Lệ Giang 60km về phía Bắc, được coi là hẻm núi hiểm trở nhất thế giới thu hút những ai ưa mạo hiểm, nơi đây vách núi dựng đứng, trên đầu trời xanh như ngọc, dưới chân là vực sâu hun hút, nước xoáy tung bọt trắng xóa. Từ hẻm núi này cũng có thể ngắm khúc quanh đầu tiên của Dương Tử Giang vào trung thổ, để chinh phục Hổ Khiêu Hiệp sẽ cần ít nhất 2 ngày

Do thời gian có hạn nên người viết chỉ chọn sáng đi Bạch Sa trấn, chiều về Lệ Giang thăm Mộc Phủ, đêm bay đi Thành Đô, Tứ Xuyên ^^

Bạch Sa trấn

Cổng chính vào làng Bạch Sa: sẽ phải trả tiền 30RMB/người nếu không muốn mất tiền thì có thể đi vòng ra đường làng (phía bên trái cổng) nhưng tất nhiên đường đi sẽ dài và khó thăm quan hơn

Nếu như Lệ Giang đẹp thơ mộng và cuốn hút du khách thì người anh em của nó, Bạch Sa, có phần thua sút hơn về “nhan sắc”. Khách đến Bạch Sa có cảm giác như lần giở trang sách cũ về văn hóa người Nạp Tây, một xứ sở mẫu hệ bao đời chưa thay đổi, người phụ nữ vẫn gánh vác vai trò trụ cột trong gia đình, đời sống tần tảo phụ thuộc vào tự nhiên …

Một sáng thường nhật ở Bạch Sa trấn:

Chữ tượng hình của văn hóa Đông Ba Nạp Tây, hiểu sơ sơ là: trong làng có người làm ruộng, có người làm thuốc, có người trồng màu, thức ăn chính là dê bò gà

Baisha có nhiều quán ăn gia đình với món ăn truyền thống của người Nạp Tây, du khách có thể ghé bất cứ quán nào để thử, nhớ gọi món trà Naxi người viết ăn trưa ở một quán nhỏ (không biết tên gì ), ông chủ hiếu khách, thức ăn đậm đà, trà núi uống rất ngon và mát, mỗi tội giá không rẻ tẹo nào; tranh thủ chụp ảnh sân nhà luôn ^^

Ăn uống no nê xong là chạy khỏi làng Bạch Sa, bạn đọc nếu có dịp ghé Vân Nam chắc là không nên đến đây Sau 15 phút đi xe đã trở lại quảng trường trung tâm Lệ Giang, tranh thủ nháy vài tấm ảnh rồi tìm đường đến Mộc Phủ:

Du khách có thể mua những tấm thẻ nhỏ như thế này để ghi tên mình kèm theo điều ước rồi treo ở quảng trường, số lượng thẻ treo giờ chắc đã vài chục nghìn tấm

Mộc Phủ (Mu Fu)

Vài nét lịch sử nơi này: Mu Fu đã có lịch sử gần 500 năm tuổi, trước kia là vương phủ của Mộc thế tộc ở Lệ Giang được nhà Minh ban cho tên hiệu. Truyền kỳ kể thủ lĩnh họ Mộc vì kỵ húy, chữ Mộc mà đóng khung xung quanh sẽ thành chữ Khốn, nên đã không cho xây tường thành bao quanh Lệ Giang, vì thế nơi đây trở thành phố bốn phương với kiến trúc độc đáo không tường bao

Mu Fu nằm ở phía Nam trên bản đồ cổ trấn, từ quảng trường trung tâm đi mất khoảng 15 phút, quanh co vòng vèo men theo con suối nhỏ, du khách sẽ đến được Mu Fu, vé vào cửa là 45 RMB/người. Đường vào phủ:

Cổng chính:

Sau cổng chính có đặt quầy bán vé

Mu Fu dài cả thảy gần 400m có cấu trúc chữ Quốc (国) cực kỳ chặt chẽ, đi từ trước ra sau chia làm 5 khu ngay ngắn: tiền điện, chính điện, hậu điện, nhà hội đồng, nhà thờ tổ; đồng thời hai bên là hai dãy hành lang nối dài chạy xuyên suốt toàn phủ. Cấu trúc này còn được gọi Nội công Ngoại quốc, tức là bên trong thì giống chữ Công (工) còn tổng thể bao ngoài thì giống chữ Quốc (国); là kiểu kiến trúc dễ gặp ở chùa Thầy (Hà Tây) hay chùa Mía – Sùng Lâm Tự (Đường Lâm). Mỗi gian điện đều nguy nga rộng lớn xây theo lối chồng diêm 2 tầng 8 mái, riêng chính điện 12 mái; các mái đều như đầu đao uốn cong không cách điệu, vươn cao sắc nhọn, chạm trổ màu sắc theo phong cách cao nguyên bắt mắt. Cả Mu Fu toát lên một vẻ bề thế uy nghi, chẳng thế mà người ta gọi nơi đây là Tử Cấm Thành của Vân Nam

Ảnh tiền điện với sân chầu rộng lớn:

Chính điện:

Hậu điện:

Phía sau hậu điện là khu hội đồng, với sân khấu ngoài trời phục vụ cho việc vui chơi giải trí xem hát ngày xưa:

Đặc biệt Mu Fu còn có hành lang dẫn lên một ngôi chùa nhỏ (chắc là nhà thờ tổ ngày xưa) dựng trên quả đồi thấp phía sau, đường đi lên chùa đẹp như tranh; lên đến nơi có thể quay lại ngắm toàn cảnh Mu Fu:

Công viên đồi Sư Tử (Lion Hill Park):

Mộc Phủ được xây theo hướng Đông, lưng dựa vào Đồi Sư Tử, nắng chỉ dột vào trưa còn về chiều râm mát. Từ phía sau Mu Fu có đường lên công viên, giá vé vào công viên là 15 RMB/người, du khách sẽ được ngắm Vạn Cổ Lầu (Wang gu Lou), đây cũng là nơi cao nhất ở Lệ Giang cho phép người ta nhìn toàn cảnh thị trấn.

Đường lên Vạn Cổ Lầu cao và khá mệt, nhất là sau khi đã đi hết một vòng Mu Fu, nhưng lên đến đỉnh đồi thì quả là bõ công, ngước mắt ngắm lầu mà lòng rung động Vạn Cổ Lầu có cấu trúc bảo tháp, cao hơn chục trượng, đỏ rực trong nắng chiều, lầu chia làm 5 tầng, cửa mở tứ phương, mỗi cửa vào đều có thạch sư trấn hai bên:

Bên trong lầu là cả một sự phô diễn về nghệ thuật sắc màu và kiến trúc, đặc biệt mái vòm tinh xảo trang trí hình rồng nuốt mây rất ấn tượng:

Leo đến tầng thượng của Vạn Cổ Lầu, du khách có thể thưởng thức cái thú toạ sơn quan cổ trấn trong cái lạnh tê người Từ đây có thể nhìn bao quát ra toàn bộ Lệ Giang, ngắm núi Ngọc Tuyết Long xa xa trong mây, ngắm Đông Thành đã 800 năm tuổi, thấy sự giao thoa giữa cái cũ và cái mới đang diễn ra từng ngày dưới chân đồi. Ai đó đặt tên cho nơi này là Vạn Cổ Lầu quả là có con mắt tinh đời! đứng trên cao ngắm nhìn từng mái nhà Lệ Giang đã xám màu thời gian tự hỏi phải chăng người nơi đây cũng đã bao phen leo đồi Sư Tử để nhìn về quá khứ tộc Nạp Tây, ôn cố tri tân về một vương quốc Đông Ba của tổ tiên mới đó mà đã nghìn năm tuổi …

Nghe kể rằng con gái Nạp Tây mặc áo da dê, trên vai áo luôn đính bảy viên đá hay ngọc nhỏ tượng trưng cho các tinh tú trên trời và được gọi là “khoác sao đội trăng” (phi tinh đái nguyệt). Còn tộc Nạp Tây có câu ngạn ngữ: “Tay khéo không bằng tâm khéo, dáng đẹp không bằng mắt đẹp” (thủ xảo bất như tâm xảo, mạo mỹ bất như nhãn tịnh), mà “mắt đẹp” ở đây ngụ ý là có cái nhìn hay ý tưởng đẹp ^^ Giá trị tinh thần độc đáo đó lại được hun đúc mạnh mẽ thêm giữa lòng mảnh đất xinh đẹp, chả trách Joseph Rock ngày xưa đã bị cuốn hút và gắn bó cuộc đời ông với mảnh đất Vân Nam suốt 29 năm …

… Nắng chiều đã nhuộm vàng Lệ Giang, lững thững đi xuống đồi Sư Tử, men theo những con đường lát đá để trở về cổ trấn, chụp thêm vài tấm hình cuộc sống Lệ Giang trước lúc lên đèn:

Quà lưu niệm Lệ Giang:

Ngày thứ hai ở Lệ Giang đã kết thúc, lịch trình tiếp theo là đêm bay về Tứ Xuyên để sáng hôm sau thăm thú Thành Đô (Chengdu). Rời cổ trấn mà lòng bâng khuâng, có trở lại hay không thì hãy để thời gian trả lời; nhưng ấn tượng về Đại Nghiên trấn – Lệ Giang thị trên cao nguyên Quý Châu nơi thượng nguồn sông Kim Cát (Dương Tử) thì thật khó phai nhòa, quả là đẹp miên man cổ kính mê đắm lòng người! Người viết chợt có liên tưởng đến tác phẩm Ngân Thành Cố Sự của nhà văn Lý Nhuệ, câu chuyện kể về đô thị Ngân Thành giả tưởng nơi người dân ấm no nhờ khai thác muối mỏ, làm thịt trâu, bán bánh phân trâu … hạng người thôi thì đủ cả, chỉ thiếu có anh hùng, cứ tưởng chừng như vôi vữa nhưng hóa ra lại xây nền cho lịch sử. Phải chăng Lý Nhuệ lấy cảm hứng từ một Vân Nam đa sắc đa tộc, từ những cổ trấn như Đại Nghiên để xây dựng nên thế giới Ngân Thành trong văn của ông, giống như mảnh đất Cao Mật xưa đã chắp bút cho Mạc Ngôn vậy?

Tạm biệt Lệ Giang, tạm biệt Vân Nam … đường ra sân bay Lệ Giang xa 20km, tối hun hút không một ánh đèn, gió cao nguyên thổi vi vút ngoài trời, đến được sân bay mới thở phào nhẹ nhõm, lên máy bay không ngoái lại một lần … gần một giờ đồng hồ sau đã đáp xuống Tứ Xuyên … hẹn bạn đọc trong bài viết ngày 5 khám phá Thành Đô

Ngày 3: khám phá Lệ Giang cổ trấn, công viên Hắc Long Đàm và núi Ngọc Long Tuyết Sơn

Sáng ngày thứ 3, mới hơn 7h mà mặt trời đã chan hòa khắp mọi góc phố, xua tan cái giá lạnh ban đêm, cả trấn Lệ Giang rùng mình thức dậy trong nắng sớm và trời trong xanh văn vắt Trước khi cùng bạn đọc khám phá Lệ Giang, như thường lệ, người viết dành đôi dòng viết về lịch sử mảnh đất này ^^

Toàn bộ thành phố Lệ Giang thực ra rất rộng lớn, nó bao gồm khu đô thị mới (New Town), Đại Nghiên (Dayan) cổ trấn, Thúc Hà (Shuhe) cổ trấn, và Bạch Sa (Baisha) cổ trấn. Thành cổ Lệ Giang hay Lệ Giang cổ trấn hay đô thị cổ Lệ Giang mà người đời vẫn hay nhắc đến chính là Đại Nghiên cổ trấn. Đại Nghiên có nghĩa là Nghiên mực lớn, có thể xem đây là cách ví von thi vị nhưng rất chính xác của người xưa bởi nơi này giống như một nghiên mực khổng lồ, nước từ trung tâm chảy theo những con mương nhỏ len lỏi đến mọi nơi trong thành cổ, tạo nên một trấn cổ có một không hai của Trung Quốc cũng như toàn thế giới. Còn chữ Lệ Giang có nghĩa là dòng sông đẹp, tượng trưng cho một phần không thể thiếu trong cuộc sống của người dân nơi đây, đó là nước. Sông Ngọc Hà (Jade Water) mang cái tinh khiết của núi non, chảy quanh thành cổ, chia nhỏ Lệ Giang thành vô vàn ốc đảo, nối nhau bằng 354 chiếc cầu đá; cấu trúc phức hợp đó làm cho Lệ Giang càng trở nên độc đáo trong con mắt khách du lịch.

Người ta ví Lệ Giang như Venice của phương Đông, nhưng người viết cho rằng như vậy là khập khiễng và chỉ đúng về bề nổi mà thôi Nếu như Venice gồng mình lên chống chọi với sự xâm thực của nước biển thì Lệ Giang hoàn toàn ngược lại. Cổ trấn này vươn mình dưới chân núi Ngọc Long, đón nhận cái ưu ái trời trao, mỗi ngôi nhà trong thành cổ đều trồng dương liễu rủ bóng xuống dòng nước nhỏ chạy quanh, tạo nên cảnh đầu ghềnh dương liễu, cuối ghềnh nước trong, vẻ đẹp dịu dàng pha màu cổ tích đó đã qua bao thế kỷ chắc chắn vượt xa với cái nhân tạo còn quá trẻ của nước Ý Nếu muốn so sánh thì có lẽ gọi Lệ Giang là Tô Châu của cao nguyên sẽ xứng tầm hơn

Lệ Giang được xây vào thời Tống – Nguyên, đến nay đã hơn 800 năm tuổi, cấu trúc đô thị cổ vẫn gần như vẹn nguyên so với ban đầu làm cho giá trị lịch sử và văn hóa của Lệ Giang càng rõ nét hơn. Người có công lớn đưa Lệ Giang nói riêng và Vân Nam nói chung đến với thế giới bên ngoài là nhà thực vật học Áo Joseph Rock (1884 – 1962) Ông là người đã cống hiến 27 năm (1922 – 1949) nghiên cứu về hệ động thực vật cũng như con người, lịch sử, văn hóa, ngôn ngữ của vùng Tây Nam Trung Quốc này. Những tài liệu quý hiếm kèm theo khám phá vĩ đại ông để lại được coi là nền móng đầu tiên để thế giới biết đến một Vân Nam – Tứ Xuyên đầy sắc màu trong lòng Trung Hoa rộng lớn. Công trình nghiên cứu về văn hóa Đông Ba (Dongba) hay Từ điển ngôn ngữ Nạp Tây (Naxi) của Rock đến ngày nay được đánh giá là những bằng chứng sống sinh động và đầy đủ nhất về tộc người đã di cư đến Vân Nam hơn 1400 năm về trước. Bằng chiếc máy ảnh phim của mình, Joseph Rock đã ghi lại những dấu ấn lịch sử của vùng đất này từ những năm 1920, so với bây giờ cảnh vật hoàn toàn không đổi khác là mấy! Có 1 trang web khác khá thú vị In the footsteps of Joseph Rock đã theo dấu chân Rock đi qua từng vùng của Tây Nam Trung Quốc nhằm so sánh ngày ấy – bây giờ, bạn đọc có thể tham khảo thêm

(Lệ Giang năm 1920, ảnh chụp bởi Joseph Rock)

Câu chuyện Rock khám phá mảnh đất Tây Nam Trung Quốc làm người Việt Nam thấy có nét thân quen, hay chính là năm 1893 khi bác sĩ Yersin đã góp công khám phá cao nguyên Lâm Viên để ngày hôm nay chúng ta có một Đà Lạt nên thơ đó hay sao!

Lan man cũng đã đủ dài, bây giờ xin cùng bạn đọc khám phá Lệ Giang. Nhìn vào bản đồ Lệ Giang, có những điểm nhấn sau:
- Đi bộ trong phố cổ, hướng đến chợ trung tâm (Square Market), rồi đi ra quảng trường trung tâm (People’s Square) ở tâm bản đồ.
- Nếu đi tiếp lên hướng Bắc là công viên Hắc Long (Black Dragon Park): bên trong là hồ Hắc Long Đàm (Black Dragon Pool) và Ngũ Phụng Lầu (Five Phoenix Hall)
- Phía Tây Nam bản đồ là Mộc Phủ (Mu Fu, hay Mu Family Maison): đây là nơi ở của thủ lĩnh thị tộc lớn nhất Lệ Giang, giờ đã thành viện bảo tàng nổi tiếng nhất ở Lệ Giang.
- Sau lưng Mộc Phủ là Công viên Đồi Sư Tử (Lion Hill Park): trên đỉnh của nó Vạn Cổ Lầu (Wanggu Lou, hay Looking at the Past Pavilion), là nơi cao nhất ở Lệ Giang cung cấp cái nhìn bao quát toàn cảnh về cổ trấn cũng như khu đô thị mới.
- Đi xa khỏi Lệ Giang khoảng 14km là làng Bạch Sa (Baisha village), chính là Bạch Sa cổ trấn ngày xưa, giờ là một ngôi làng cổ nhỏ và yên tĩnh hơn Lệ Giang. Khách du lịch thường hay thuê xe đạp để đi giữa Lệ Giang và Bạch Sa.
- Cách Lệ Giang 30km là núi Ngọc Long Tuyết Sơn (Yulongxue Shan, hay Jade Dragon Snow Mountain) cũng là điểm đến thường xuyên của mọi du khách.

Về phần người viết khám phá Lệ Giang được chia làm 2 ngày. Ngày đầu bao gồm cổ trấn, công viên Hắc Long, và xem màn trình diễn Ấn tượng Lệ Giang (Impression Lijiang) ở chân núi Ngọc Long Tuyết Sơn. Ngày thứ hai là đi thăm làng Bạch Sa rồi trở lại thăm Mộc Phủ của Lệ Giang và leo đồi Sư Tử (ngày hai sẽ được đăng chi tiết trong số tới)

Cổ trấn lúc mặt trời lên:

Chú ý: mỗi du khách thường phải mua Vé bảo tồn phố cổ (Old Town Preservation fee) giá 80 RMB/người. Vé này không bắt buộc, nhưng nếu muốn tham quan một số nơi sẽ bị hỏi vé. Vé có thể mua ở các quầy thông tin du lịch (Tourism Information board) trong cổ trấn.

Khoan thai đi bộ trong phố cổ, hít thở không khí buổi sớm trong lành, du khách có thể thưởng thức bữa sáng kiểu Nạp Tây (22 RMB) hay đơn giản là mua bánh bao chay hoặc ngô luộc bên đường. Con đường dẫn đến chợ trung tâm và quảng trường trung tâm phố cổ sẽ đông dần lên …

Người Lệ Giang tin rằng nước sẽ mang lại điều tốt lành, nên nước chảy từ núi về đến bánh xe nước sẽ chia làm 3 dòng chính chảy vào bên trong cổ trấn. Quang cảnh nơi đây:

Từ bánh xe nước, hướng tây sẽ đi ra khỏi cổ trấn và vào khu đô thị mới, còn hướng bắc là dẫn vào công viên Hắc Long Đàm (Black Dragon Park). Công viên này vào cửa miễn phí, nhưng du khách phải có vé bảo tồn phố cổ, nếu không thì có thể mua ở cửa công viên. Đường vào công viên:

Bên trong công viên, trái với cái tên Hắc Long, là cả một thế giới sống động sắc màu đẹp tươi vô cùng, ở đây dường như thời gian ngừng trôi … hàng cây lá vàng lá xanh rợp bóng, nước chảy róc rách như lụa, mặt hồ nước trong vắt nhìn thấy đáy, mái ngói đỏ xanh chen chúc, cột sơn son thếp vàng …

Trung tâm của công viên là Hồ Hắc Long Đàm (Black Dragon Pool), là nơi luôn xuất hiện trong mọi bài viết về Lệ Giang cũng như website, bưu thiếp …. thu hút mọi du khách đến ngắm nhìn và chụp ảnh. Từ năm 1920 khi những tấm ảnh đầu tiên về Hắc Long Đàm được thế giới biết đến qua con mắt của Joseph Rock, nơi đây không mấy đổi thay, xin cùng bạn đọc thưởng ngoạn:

(Hồ Hắc Long năm 1920, ảnh chụp bởi Joseph Rock)

(Hồ Hắc Long năm 2009, ảnh chụp bởi YILKA)

Mặt hồ trong sáng như gương, xa xa ngọn núi Ngọc Long Tuyết Sơn nổi bật lên với đỉnh núi quanh năm tuyết phủ, như một nét chấm phá thiên tạo vào bức tranh sơn thủy hữu tình này. Vì thế cũng dễ hiểu nếu nơi đây luôn là lựa chọn số một cho việc chụp ảnh mẫu hay ảnh cưới ^^

Cá trong hồ:

Người ta nói rằng nước trong Hồ Hắc Long có 2 màu: từ phía Nam nhìn thì nước hồ màu xanh, còn từ phía Bắc nhìn thì nước hồ lại có màu vàng, hai vùng nước này tuy nối liền nhưng cá giữa hai nơi không bao giờ qua lại. Có đến tận nơi nhìn tận mắt mới hiểu cách nói ví von này

Tiếp tục đi vòng quanh hồ, du khách có thể vào thăm Ngũ Phượng Lầu (Five Phoenix Hall) đậm màu Phật giáo hay bảo tàng Văn hóa Đông Ba Nạp Tây (Museum of Naxi Dongba Culture)

Tham quan Hắc Long Đàm cần khoảng nửa ngày để du khách có thể đi bộ hết và chụp ảnh xong xuôi rồi thì đích đến tiếp theo sẽ là núi Ngọc Long Tuyết Sơn (Jade Dragon Snow Mountain). Núi này nằm cách Lệ Giang 35km, có thể đi xe buýt số 7 ở gần tượng đài Mao Trạch Đông trong khu phố mới (10RMB/người) hoặc thuê xe taxi hay xe tải nhỏ của người địa phương để đến núi (20RMB – 40RMB).

Nếu bạn đọc theo dõi cuốn Lonely Planet – China sẽ thấy thông tin về núi Ngọc Long khá lộn xộn, mong là bài viết này sẽ giúp bạn đọc có cái nhìn rõ ràng hơn Núi Ngọc Long nói chính xác là một quần thể núi lớn mà nổi bật nhất là đỉnh Ngọc Long (cũng giống như đỉnh Phan Xi Păng trong dãy Hoàng Liên Sơn hay ngọn Everest trong dãy Himalayas vậy). Để vào được quần thể núi này, du khách phải trả 80RMB/người tại trạm thu phí. Từ trạm thu phí này đi sâu vào 14km nữa là điểm dừng đầu tiên mà người ta tổ chức trình diễn “Ấn tượng Lệ Giang”. Tiếp tục đi xe vài km nữa sẽ đến điểm dừng thứ hai gọi là Hải Bằng (Dry Sea Meadow), du khách có thể đi cáp treo (giá 170RMB) lên độ cao 3100m vốn là vùng hồ cạn hơn 2 thế kỷ. Điểm dừng thứ ba trên lộ trình xe là Vân Sơn Bằng (Cloud Fir Meadow), ở đây du khách có thể đi cáp treo (giá 160RMB) lên độ cao 4500m rồi từ đó trèo lên tiếp để ngắm nhìn khung cảnh rộng lớn xung quanh. Điểm dừng cuối cùng và xa nhất (hơn 60km từ Lệ Giang) là Mao Ngưu Bằng (Yak Meadow), ở đây cáp treo rẻ nhất (60RMB) và sẽ lên độ cao 3500m; các tour du lịch từ Việt Nam đi Lệ Giang đều có địa điểm này trong danh sách Bản thân người viết không có ý định chinh phục độ cao nên không đi hết các vùng sâu trong núi mà chỉ dừng ở điểm đến thứ nhất để xem ‘Impression Lijiang’ ^^

Đường vào núi Ngọc Long cực đẹp, hai bên là thảo nguyên mùa đông, mặt trời đứng bóng, ánh nắng chói chang, nhiệt độ ngoài trời khoảng 15 độ, vì chênh lệch độ cao nên tai hơi ù và chóng mặt ít nhiều do không khí loãng. Biển báo sức khỏe, made in Chinese style

Đôi nét về màn trình diễn Ấn tượng Lệ Giang: ‘Impression Lijiang’ là màn trình diễn hoành tráng với sự tham gia của 500 vũ công và 200 ngựa giữa sân khấu đá dựng ngoài trời ở độ cao hơn 3000m so với mực nước biển, lấy phông nền trực tiếp chính là đỉnh núi tuyết Ngọc Long, tái hiện lại cuộc sống cũng như những nét lịch sử văn hóa độc đáo của người Lệ Giang Đạo diễn của ‘Impression Lijiang’ không ai khác chính là Trương Nghệ Mưu (Zhang YiMou), cha đẻ của những kiệt tác màn bạc Trung Hoa như Anh hùng (Hero), Thập diện mai phục (House of flying daggers). Màn trình diễn này được ông và cộng sự Fan Yue và Wang Chaoge thai nghén trong nhiều năm nhằm quảng bá và vinh danh cho nền văn hóa nghìn năm tuổi của Lệ Giang nói riêng và Vân Nam nói chung. Ngoài ‘Impression Lijiang’, Trương Nghệ Mưu còn dàn dựng hai màn trình diễn ấn tượng khác là ‘Impression: Liu Sanjie’ ở Quảng Tây và ‘Impression of West Lake’ ở Hàng Châu, trong chuyến khám phá Trung Quốc lần sau nhất định người viết sẽ đến xem

‘Impression Lijiang’ kéo dài 1 tiếng 30 phút, trình diễn 2 lần mỗi ngày: 10:30 sáng và 1:30 chiều, nắng sẽ phát mũ, mưa sẽ phát áo, rất hiếm khi nghỉ nên du khách đến bất kể mùa nào trong năm cũng có thể xem được. Giá vé là 190RMB/người (~ 28 USD), tuy không rẻ nhưng hoàn toàn xứng đáng để thưởng thức một không khí hoành tráng có một không hai giữa thiên nhiên núi non hùng vĩ. (Chú ý: màn trình diễn sẽ không có tiếng Anh mà chỉ có 2 màn hình ở 2 góc hiển thị thông tin về mỗi màn mùa)

Quang cảnh trước khi buổi trình diễn bắt đầu: khán đài đã kín chỗ

Màn trình diễn bắt đầu bằng thước phim ngắn giới thiệu lịch sử mảnh đất Lệ Giang 800 năm tuổi:

Sau khi tiếng nhạc nổi lên là đoàn vũ công nam tiến vào lễ đài:

Họ lần lượt tái hiện lại hình ảnh người con trai Lệ Giang tài ba khí phách, anh hùng trong chiến đấu, giỏi giang lúc thời bình. Mỗi màn múa đều có nhạc nền rộn rã hùng tráng vang dậy khiến người xem cảm nhận được cái hào khí cao nguyên:

Ngay sau đó là tiếng nhạc dìu dặt vang lên, các vũ công nữ tiến vào lễ đài, lưng đeo gùi chân nhịp bước, nhìn xa như những con kiến cần mẫn tha mồi về tổ:

Tiếp theo là màn trình diễn trên ngựa của các vũ công nam, đoàn ngựa tiến vào, phi nước kiệu trên vành đai cao nhất bao quanh sân khấu để chào khán giả. Du khách ai cũng ấn tượng, hết thảy đều la ó hay vẫy tay chào

Màn trình diễn tiếp theo là cuộc sống kẻ chợ bán buôn của người địa phương, cũng đánh bạc, cũng uống rượu, cũng gây gổ như ai … Rồi có một cô gái đem lòng yêu một chàng trai nhưng bố mẹ cô không cho, rồi người con gái đi lấy chồng xa, để lại mẹ già và em gái ở quê, chàng trai chạy theo nhưng chỉ thấy bóng mà không thấy người … Đây có thể coi là màn trình diễn đẹp và xúc động nhất của ‘Impression Lijiang’ trong tiếng nhạc nền ấm áp truyền cảm đã làm không ít du khách nữ rơi nước mắt! Sau bài viết này, người viết sẽ upload các đoạn nhạc nền lên, bạn đọc sẽ có dịp hiểu hơn vì sao ^^

Trong phối cảnh trời đất giao hòa đó, từ hai phía xa sân khấu hai đội vũ công nam và nữ tiến ra hát vang những khúc ca bản xứ, rồi lần lượt các vũ công trong trang phục đa sắc màu tượng trưng cho các nhóm người Tạng, người Nạp Tây và người Bái đi vào, cùng hòa chung lời ca:

Sau khi các vũ công lui xuống thì sân khấu dường như được chia ra làm đôi, phía dưới là các vũ công nam mặc quần áo sẫm màu trình diễn màn múa văn hóa Đông Ba, phía trên là một nhóm khác khiêng thẻ bài lớn và trống lên cao. Người Lệ Giang coi đó là cách để họ gửi thông điệp thiên nhân giao hòa. Màn đánh trống rất tưng bừng, đúng là sở trường của Trương Nghệ Mưu, sau mỗi tiếng hò là cả trăm chiếc trống đánh một nhịp, khi khoan nhặt, lúc lại dồn dập và đến cao trào thì khán giả phấn khích vỗ tay rào rào

Màn trình diễn kết thúc là lúc toàn bộ vũ công nam nữ tiến ra sân khấu giao lưu với khán giả (bằng tiếng Trung) tuy không hiểu hết nhưng đại ý là: Quý khách có thích không? – Chúng tôi thì rất thích, chúng tôi tự hào là người Lệ Giang giàu truyền thống và lòng mến khách, hôm nay chúng tôi rất vui được đón quý khách ở đây, chúc quý khách cũng sẽ thấy vui và yêu quý mảnh đất này như chúng tôi đây, xin hẹn ngày tái ngộ! Nôm na nó thế

Du khách nếu muốn có thể mua đĩa DVD của ‘Impression Lijiang’ ở cửa ra với giá 50RMB (~7 USD), trong đó có tặng kèm đĩa CD gồm toàn bộ 15 bài nhạc nền sử dụng khi trình diễn. Đĩa DVD này chỉ dài hơn 30 phút, tóm tắt lại màn trình diễn và quá trình dàn dựng luyện tập chứ không phải quay toàn bộ show diễn, nên cách duy nhất để xem tận mắt có lẽ là đến Lệ Giang một lần trong đời ^^

Để quay lại Lệ Giang, du khách có thể đi taxi từ chân núi hoặc đi xe buýt 7, nên lưu ý là taxi sẽ hết rất nhanh còn xe buýt thì không phải lúc nào cũng có! Ngoài ra có thể đi bộ ra đường lớn rồi vẫy bất kỳ xe nào chạy về hướng cổ trấn. Người viết làm như vậy và về đến cổ trấn với phí tổn 10RMB sau khi nhảy lên 1 xe tải nhỏ chở hàng

… Rời núi Ngọc Long Tuyết Sơn mà lòng còn vấn vương … trong đầu vẫn ngân vang âm hưởng trống giục từng hồi và hình ảnh những vũ công nhảy múa trên nền trời xanh thẫm như một bức bích họa tạc vào không gian, con người tuy nhỏ bé nhưng lại rất mạnh mẽ … cảm phục cái tài đạo diễn của nghệ sĩ họ Mưu, càng thêm yêu thích nét văn hóa Nạp Tây của trấn Đại Nghiên ^^ Bài viết ngày 3 xin dừng ở đây, hẹn bạn đọc tiếp tục khám phá Lệ Giang ở bài viết sau.

Ngày 2: Phàn Chi Hòa – Lệ Giang, Vân Nam

Trở lại với bạn đọc vào ký sự ngày thứ 2 Sáng sớm tàu chầm chậm vào ga Phàn Chi Hòa, là điểm dừng cuối cùng trong hành trình 15 tiếng từ Thành Đô, mọi hành khách đã trở dậy và sửa soạn để xuống ga. Khác với Thành Đô, Phàn Chi Hòa (Panzhihua) là 1 thành phố nhỏ và yên tĩnh hơn, nhà ga cũng ít người hơn, phía ngoài ga là các tuyến xe buýt đi trong thành phố. Để có thể đi đến Lệ Giang, người viết phải bắt xe từ nhà ga đến bến xe trung tâm (kiểu như ga Hà Nội ra bến Mỹ Đình, hay ga Sài Gòn ra bến xe miền Tây vậy ). Chú ý: các tuyến xe đường dài từ Phàn Chi Hòa đến Vân Nam nói chung đều khởi hành từ bến trung tâm chứ không phải từ nhà ga, nên nếu bắt xe buýt từ nhà ga thì sau một hồi vòng vèo, xe buýt cũng sẽ đỗ lại ở bến trung tâm rồi từ đó chuyển xe khác để đi Vân Nam Cung đường Phàn Chi Hòa – Lệ Giang là một trong các cung đường chính nên việc mua vé khá dễ dàng.

(Do người Trung Quốc đọc từ phải sang trái, nên biển hiệu trên xe cũng phải đọc từ phải sang trái)

Giá vé Phàn Chi Hòa – Lệ Giang là 80 RMB/người (~12 USD), quãng đường 300km, thời gian ghi trên vé: 9:00 – 13:00, thời gian thực tế: 8 tiếng, đến Lệ Giang khoảng 5h chiều. Xe thường dừng 2-3 lần để ăn trưa và cho hành khách thư giãn.

Phàn Chi Hòa là một thành phố mỏ, cũng không có gì đặc sắc để nói nhiều, không khí trong thành phố nhuốm màu mờ mịt nửa khói sương nửa bụi đá. Xe buýt lao vun vút qua các giao lộ, hướng về phía núi chập trùng, báo trước một lộ trình dài và vất vả. Quả thực vậy, phần lớn quãng đường là những khúc quanh chữ S nối nhau vô tận, khi thì leo dốc dựng đứng, lúc lại biến mất trong rừng hoa cải vàng ruộm cuối thu rồi bất chợt xuất hiện ở lưng chừng đèo chênh vênh. Nếu ai đã từng thót tim khi leo đèo Hải Vân hay nghẹt thở những khúc cua của đèo Ngoạn mục tuyến Đà Lạt – Sài Gòn thì sẽ dễ tưởng tượng hơn nhiều.

Khi trời xế trưa, xe dừng để mọi người ăn uống và nghỉ ngơi khoảng 30 phút. Bữa cơm cao nguyên đầu tiên rất đậm đà và giá rất rẻ (13 RMB ~ 2 USD) Tiết trời ở độ cao 3000m so với mặt nước biển không quá khó chịu như người ta tưởng, trời rất cao và trong xanh, gió lạnh, mọi người chỉ cảm thấy hơi khó thở vì chưa quen hít nhiều khí lạnh và loãng vào phổi, nhưng ăn no xong thì mọi mệt nhọc tan biến. Lúc này đã hơn 1h chiều, xe sắp xuống thung lũng và chuẩn bị vào đến địa phận tỉnh Vân Nam.

Đường vào Vân Nam dễ đi hơn, hai bên đường là những hàng cây dài tăm tắp phảng phất vẻ đẹp của tháng lập đông, thời tiết đẹp và lý tưởng cho khách du lịch, hứa hẹn những ngày lạnh nhưng nắng ráo sắp tới

Xe đến Lệ Giang khoảng 5h chiều, sau khi dừng ở bến xe đường dài, hành khách có thể bắt taxi vào bên trong thành phố. Người viết đặt phòng ở Mama Naxi’s Guesthouse, đây là hostel được LonelyPlanet xếp hạng tốt nhất trong các hostel cho du lịch bụi ở Lệ Giang. Có thể điện thoại để hostel cho xe ra đón, phí đón khách là 3 RMB/người. Nhận xét chung về hostel này: vị trí vừa (khoảng 20′ đi bộ đến trung tâm cổ trấn); phòng nhỏ và ấm cúng, giá phải chăng (100 RMB ~ 15 USD); phòng có nước nóng và wifi miễn phí; phục vụ nhiệt tình và thân thiện; nấu món địa phương với giá vừa (15 RMB/người/bữa). Vì chiều đã muộn, người viết ăn tối ở Mama Naxi rồi bắt đầu ‘súng ống’ để khám phá Lệ Giang về đêm ^^ Nhưng trước hết muốn có đôi dòng về tỉnh Vân Nam nói chung và Lệ Giang nói riêng.

Vân Nam (Yunnan) là tỉnh cực tây nam Trung Quốc, có diện tích gần 400,000 km2 tức là rộng hơn cả Việt Nam, là ngôi nhà chung của 52 dân tộc (trên tổng số 56 tộc người toàn quốc), được coi là miền đất nhiều sắc màu văn hóa bậc nhất Trung Hoa. Đây cũng là mảnh đất được thiên nhiên ưu đãi với hệ động thực vật phong phú, nằm ở độ cao từ 1000 đến 3000m so với mực nước biển, quanh năm khí hậu ôn hòa, lại được tưới tiêu bởi hệ thống các sông lớn như Dương Tử, Hồng Hà, Mê Kông. Nhóm ngôn ngữ chính của Vân Nam là Tạng (Tibetan), Nạp Tây (Naxi), Bạch (Bai) tương truyền là 3 anh em sinh ra một nhà nói 3 thứ tiếng khác nhau, chia nhau ra sống ở những vùng khác nhau từ cao nguyên, trung du, đến đồng bằng

Khách du lịch biết đến Vân Nam là cái nôi đa tộc, cũng là một nơi gần như duy nhất ở Trung Quốc có tứ đại nội thị tượng trưng cho bốn mùa trong năm:
- Côn Minh (Kunming) – thủ phủ Vân Nam, quanh năm nắng ấm – được coi là “Xuân Thành” (thành phố mùa Xuân)
- Đại Lý (Dali) – kinh đô xưa của vương quốc Nam Chiếu từng nổi danh qua Thiên Long Bát Bộ – được coi là “Hạ Thành”
- Tây Song Bản Nạp (Xishuangbanna) – châu tự trị của người Thái ở Vân Nam – được coi là “Thu Thành”
- Lệ Giang (Lijiang) – thủ phủ của người Nạp Tây – được coi là “Đông Thành”

Lịch sử biết đến Vân Nam như một vùng giáp ranh quan trọng với Tứ Xuyên vốn là đất của nhà Thục thời Tam Quốc. Câu chuyện Gia Cát Võ Hầu dẹp loạn các tộc thiểu số, bảy lần bắt rồi bảy lần tha Nam Vương Mạnh Hoạch chính là trên mảnh đất Vân Nam này. Trước kia chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã từng hoạt động cách mạng ở Vân Nam những năm 1939 dưới bí danh Hồ Quang, thủ lĩnh Bát Lộ Quân, trước khi trở về Việt Nam. Bạn đọc có thể tìm hiểu thêm qua phim tài liệu “Bác Hồ ở Vân Nam” nếu muốn

Trở lại với Lệ Giang, người viết sẽ đề cập cụ thể hơn về lịch sử, văn hóa, và hình thái xã hội của nơi này trong bài viết ngày 3 và ngày 4. Bài viết này gửi đến bạn đọc cảm nhận về một Đông Thành khi đã lên đèn, đẹp lung linh hơn tất cả những thành phố đêm người viết từng thấy qua ^^ Một Lệ Giang im lặng về đêm với sắc màu ấm cúng trong cái rét 8 độ C với những con đường lát đá ánh màu đèn lồng đỏ, những cửa hiệu nhỏ rực rỡ đèn bày bán đồ ăn và quà lưu niệm cao nguyên.

Đoạn đường đi ra chợ trung tâm (Square Market hay Sifang Market):

Các mái ngói được người dân ở đây khôn khéo gắn bóng đèn nhỏ vào, nhờ thế mỗi mái nhà và con đường trong cổ trấn đều rực sáng:

Chợ trung tâm cũng là nơi thích hợp cho các hoạt động mua sắm và ăn uống. Các ngân hàng, bưu điện cũng tập trung ở khu vực này, nhưng chỉ hoạt động đến 5h chiều:

Thị bò núi khô (yak meat) đặc sản của Vân Nam giá không rẻ chút nào!

Các biển hiệu ở Lệ Giang đều được viết dưới nhiều thứ tiếng, trong đó thú vị nhất là chữ tượng hình theo văn hóa Đông Ba (Dongba culture) của người Nạp Tây (Naxi), đây cũng là hệ thống văn tự độc đáo duy nhất còn lại trên thế giới hiện nay

Từ chợ trung tâm, du khách đi thẳng tiếp sẽ ra đến quảng trường trung tâm (People’s Square) nơi có bánh xe nước khổng lồ, biểu tượng của Lệ Giang Cổ Trấn ^^ Trên đường đi sẽ vượt qua các bar và club nhỏ, đây có lẽ là dấu ấn của văn hóa ngoại lai du nhập vào Lệ Giang trong những năm gần đây. Các quán này trang trí bắt mắt, bên trong nhạc chát chúa pha đủ thể loại bên ngoài có các thiếu nữ ăn mặc trang phục truyền thống Nạp Tây chào mời du khách ghé chân:

Quảng trường trung tâm có thể coi là điểm cuối của cổ trấn, là chỗ giao cắt giữa phố cũ và phố mới của Lệ Giang, cũng là đường đi vào công viên Hắc Long (Black Dragon Park) – sẽ được tường thuật chi tiết trong bài sau

Đến tầm 10h đêm là các quán bắt đầu đóng cửa, du khách cũng tìm đường về nhà nghỉ. Đêm cao nguyên đầu tiên đẹp nồng nàn, thú vị lắm nếu nhấm nháp vị bùi bùi của thịt bò (yak meat) lại hít hà thêm ly trà nóng trước khi chui vào chăn ấm … nhiệt độ ngoài trời về đêm có thể xuống dưới 5 độ … Hẹn bạn đọc trong bài tiếp theo đón bình minh lên trên trấn Lệ Giang và tiếp tục cuộc hành trình khám phá mảnh đất này sâu kỹ hơn nữa