Huế – Đà Nẵng – Hội An (P2)
Posted by YILKA | Posted in Entertainment, Photos, Reading Stuff, Travel | Posted on 10-11-2009
3
Phần 2 – Những sắc màu Hội An
Rời Huế, đi xuống phía Nam, điểm dừng chân đầu tiên cho khách du lịch chắc chắn phải là Đà Nẵng và phố Hội.
Là thành phố năng động và phát triển, khám phá Đà Nẵng khá dễ dàng kể cả cho du khách mới đến lần đầu. Chỉ cần 1 bản đồ, 1 xe máy là có thể chạy thẳng ra cửa biển; từ đó nếu rẽ trái đi vượt đèo là ngắm được Vịnh Đà Nẵng, bán đảo Sơn Trà còn rẽ phải đi sâu xuống qua khu resort Furama sẽ thấy Ngũ Hành Sơn thấp thoáng trong sương, thăm được làng nghề điêu khác đá và ngắm biển Non Nước. Vài tấm ảnh Đà Nẵng trên đường đi Hội An:
Nằm cách Đà Nẵng hơn 25km về phía Nam, đô thị cổ Hội An khoác trên mình tấm áo thời gian đã vài trăm năm tuổi đánh dấu sự giao thoa của 3 nền văn hoá Nhật – Trung – Việt. Hội An sau 1 thập kỷ được công nhận là di sản văn hoá thế giới vẫn chưa bị vết chân du khách thập phương làm mất đi nét nho nhã cổ kính lâu đời. Xa khỏi những ồn ã phố phường, còi xe khói bụi, du khách đặt chân đến Hội An cảm nhận được sự hài hoà không-thời gian, thích thú trước nét đẹp của mỗi con đường, ngắm những công trình kiến trúc tuổi đời tính bằng thế kỷ, dừng chân vào mỗi nhà thờ cổ hay Hội quán để hiểu hơn văn hoá và cuộc sống của người Hội An xưa và nay.
Dưới đây là những trải nghiệm bằng hình ảnh của người viết bài sau hơn một lần đến Hội An, để ngỏ lời bình cho bạn đọc ghé thăm ^^
Ai đi phố Hội Chùa Cầu
Để thương để nhớ để sầu cho ai
Để sầu cho khách vãng lai
Để thương để nhớ cho ai chịu sầu …
Hội An còn có tên là Hoài Phố 
Người ta bảo đến đây để cảm nhận được cái hồn xưa cũ, để thở lại nhịp của Hải Phố khi còn tàu bè thương thuyền tấp nập, để ngắm sông Hội buổi nắng mưa, để hiểu hơn hương cao lầu một thưở. Riêng người viết bài thấy thêm một sinh khí mới thôi thúc mình đi và tìm hiểu nhiều hơn nữa; có lẽ đam mê du lịch bốn phương đã được thổi bùng lên nhờ Hội An từ đó ^.^
Người xem tiếp tục bị cuốn hút vào câu chuyện về Bắc Bình Vương sau khi diệt Trịnh đã đến thăm vua Lê Cảnh Hưng – ông vua già mất quyền đã lâu, khi vào điện vị tướng Tây Sơn vẫn đeo kiếm khiến quần thần nhà Lê xanh mặt sợ, chỉ riêng Phương Đình Pháp lễ phép nhưng dõng dạc bước ra nói “Phép nước lên điện không được đeo vũ khí, xin tướng quân cởi kiếm!“. Nguyễn Huệ trừng mắt nhìn Phương Đình Pháp nhưng viên quan vẫn điềm nhiên, cuối cùng người anh hùng áo vải đã tháo kiếm rồi mới bước lên điện, bởi “trong mắt Quang Trung lúc bấy giờ, quốc gia chỉ có thể trường tồn và hưng thịnh khi kẻ dưới dám nói với bề trên điều ngay thẳng, và người có quyền uy phải biết nghe kẻ dưới mình điều phải trái“. Nhớ ơn Quang Trung, tự hào về người con rể của thành Thăng Long, con cháu nước Nam đã dựng tượng thờ trên chiến trường cũ – tức Chùa Bộc – tôn thờ người anh hùng áo vải mà tấm lòng bao dung quảng đại. “Bính Ngọ tạo Quang Trung tượng”, tức là đúng vào cái năm Gia Long thù hận truy diệt nhà Tây Sơn thì dân chúng Thăng Long vẫn dựng tượng Quang Trung, trên đầu bức tượng thờ chữ Tâm chứ không phải chữ Dũng hay chữ Vũ!. Không dừng lại ở đó, bộ phim nhắc đến cuộc đời và cống hiến của anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi. 
Ông gốc người làng Nhị Khê (Hà Tây) nhưng sinh thành ở Hà Nội, suốt đời mang nặng tâm huyết cho sự tồn vinh của đất nước và với thân phận của người dân: “Chăn lạnh vắt vai đêm chẳng ngủ, Suốt đời ôm mãi nỗi lo dân”. Ông cùng Trần Nguyên Hãn, Phạm Văn Sào “nếm mật năm gai” suốt 10 năm trời phò Lê Lợi, nhưng khi lên ngôi vị vua này đã nghi kỵ công thần, phế truất tôi trung. Khi đã tống giam Nguyễn Trãi vào ngục, Lê Lợi còn hỏi ông nên viết quốc nhạc như thế nào? Nguyễn Trãi bình thản mà rằng: “Nguyện xin bệ hạ thương yêu nuôi dưỡng lấy dân chúng khiến cho trong xóm ngoài làng không có tiếng oán hận sầu than. Đó là cái gốc của quốc nhạc vậy! Thương yêu lấy dân chúng, đừng vì ơn riêng mà thưởng bậy, đừng vì giận ai mà phạt bừa, có thể quốc gia mới trường tồn hưng thịnh được” bởi ông hiểu hơn ai hết người chở thuyền cũng là dân, mà người lật thuyền cũng là dân, cái lẽ thành bại hưng vong của quốc gia liên quan mật thiết đến nỗi vui buồn của người dân. Cứ như thế, bộ phim “Hà Nội trong mắt ai” đưa người đọc từ khám phá này đến khám phá khác về điều hay chuyện lạ của danh nhân văn hóa lịch sử Thăng Long xưa, thấy thêm nhiều điều đáng tự hào trong dòng chảy lịch sử dân tộc. Trong thời đại của chúng ta, Hà Nội lại đến với người xem qua những hình ảnh về chiến thắng đế quốc, hình ảnh thủ đô hân hoan ngày giải phóng, hình ảnh của Lễ quốc khánh và lời tuyên ngôn Độc Lập của Hồ Chủ Tịch giữa quảng trường Ba Đình năm nào. Lịch sử hiện đại đã ghi lại những tấm gương kiệt xuất như đồng chí Trần Phú – tổng bí thư đầu tiên của Đảng khi mới 26 tuổi, giáo sư bác sĩ Tôn Thất Tùng – người đã có những ca mổ chấn động thế giới lúc bấy giờ, hay nghệ sĩ dương cầm Đặng Thái Sơn – người châu Á đầu tiên đoạt giải nhất trong cuộc thi Sô-panh vào năm 80 của thế kỷ XX này …, người xem như thấy một điều đáng quý là hậu thế đã hiểu được và đang làm nhiều hơn nữa để xứng đáng với cha ông thưở trước.
Nói về nội dung và giá trị nghệ thuật của phim thì như thế, nhưng số phận của bộ phim sẽ còn làm người ta suy ngẫm nhiều hơn. Hồi đó khi bộ phim mới được chiếu, dư luận cảm phục và ngưỡng mộ, xôn xao về tính khám phá lịch sử và yêu mến tính chân thực của bộ phim. Thế nhưng sau khi công chiếu được vài tháng, bộ phim bị “cấm” lưu hành vì nó “có vấn đề”! Bộ phim được đưa ra toạ đàm nhiều chiều, có cả Uỷ ban Khoa học xã hội với các đại biểu của Viện Sử học, Viện Triết học, Viện Hán Nôm cùng tham gia nhưng không ai tìm ra được sai sót lịch sử hay có gì hư cấu trong phim. Vậy mà nó vẫn bị cấm chiếu, bởi lúc đó có người cho rằng bộ phim này đã mượn xưa để nói nay, ám chỉ người nọ người kia, không giải quyết những khó khăn hiện tại mà nuối tiếc quá khứ phong kiến và gieo rắc vào quần chúng những bi quan, hoài nghi và tiêu cực! Trong phim có những lời bình và liên tưởng hoàn toàn lịch sử, nhưng ngẫu nhiên sao lại giống đời nay đến vậy. Và như thế, “Hà Nội trong mắt ai” được đưa vào danh sách cấm chiếu với lý do là chờ sửa chữa. Đến giai đoạn năm 1983, bộ phim được “cứu”! Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng sau khi xem phim đã nhận định đây thực sự là một tác phẩm nghệ thuật, cần phải “tổ chức chiếu công khai bộ phim này cho nhân dân xem, chiếu càng rộng càng tốt, càng nhiều càng tốt. Chiếu ngay lập tức! Nếu phát hiện ra cái gì sai thì chỉnh sửa!“. Thế là từ đó bộ phim được công chiếu rộng rãi hơn, nhận được sự hưởng ứng nhiệt liệt của đông đảo khán giả trong cả nước, trở thành bộ phim tài liệu ăn khách nhất của Xưởng phim Tài liệu khoa học Trung ương lúc đó, đồng thời là phim duy nhất nhận giải Bông sen vàng năm 1988 cho thể loại phim tài liệu, ngoài ra còn được giải biên kịch hay nhất, đạo diễn hay nhất, quay phim hay nhất. Đạo diễn Trần Văn Thủy sau được Nhà nước phong tặng danh hiệu “nghệ sĩ nhân dân”, đó là phần thưởng xứng đáng cho ông với tác phẩm có tính giá trị nghệ thuật cao như “Hà Nội trong mắt ai”. 
Nhưng không phải tác phẩm nào cũng có được kết thúc có hậu như thế! Cùng với “Hà Nội trong mắt ai”, khi nói về thời bao cấp, người ta còn nhắc đến bộ phim “Khoảng khắc yên lặng của chiến tranh” của cố đạo diễn Vũ Phạm Từ, người đã ghi tên mình vào lịch sử điện ảnh Việt Nam với những bộ phim trước đó như “Kim Đồng”, “Hải Phòng sống mãi”, “Người cộng sản trẻ tuổi” … Bộ phim này là đứa con tinh thần của ông, nói lên bằng hình ảnh những đau thương mất mát của chiến tranh với tấm lòng trân trọng và cao hơn cả là ước mơ hy vọng cho một tương lai tốt đẹp hơn không tiếng súng. Chỉ tiếc rằng chỉ vì những lý do rất mơ hồ nhiều nhạy cảm của một thời mà bộ phim sau khi hoàn thành đã bị cắt xén, thay đổi kết cục và không được chiếu rộng rãi. Không khí ngột ngạt trong sáng tác, sự suy diễn máy móc áp đặt trong công tác quản lý thời quan liêu bao cấp đã hạn chế sức sáng tạo của văn nghệ sĩ cũng như điều kiện thưởng thức văn hóa nghệ thuật của quần chúng nhân dân.
Còn về những câu chuyện thơ văn, người ta chắc hẳn vẫn nhớ việc nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo bị buộc thôi học ở đại học Nguyễn Du rồi cũng bị “rầy rà” một thời gian mà căn nguyên cũng từ bài thơ “Tản mạn thời tôi sống” đăng trên báo Văn Nghệ khi đó. Bài thơ kể lại một “thời xa vắng” đầy gian khó khi đó “Gió thầm thào như chẳng thể nguôi yên, Gạo thịt cửa hàng nhiều khi không đủ bán, Con phe sục khắp ga tàu bến cảng, Giá chợ đen ngoảnh mặt với đồng lương“. Điều đó làm cho bao người khắc khoải “Có bao người ước cuộc sống bình thường, Như một thuở xa xôi mình đã có, Thuở miếng ăn không phải bàn đến nữa, Thuở chiến tranh chưa chạm ngõ nhà mình“. Vào những năm 80, ít ai có sáng tác mạnh mẽ và công khai như thế về bức tranh hiện thực của đất nước cần nhiều nghĩ suy. Cũng vì thế bài thơ được đưa vào danh sách “đen” và bị thu hồi sau khi in 
“Tản mạn thời tôi sống” kết thúc chân thành với những dự cảm tốt đẹp hơn về tương lai đổi mới:
Nhà thơ Xuân Khải, lúc đó là nữ sinh viên khoa Ngữ văn trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, kể lại hoàn cảnh ra đời của bài “Mùa xuân nhớ Bác” xuân Bính Dần năm 1986, thời điểm ngay trước đại hội Đảng khóa VI. Cái “thời xa vắng” gian khó đã qua hơn 20 năm, lúc mà ta ca hát quá nhiều về tiềm lực mà tiềm lực đang còn ngủ yên, cuộc sống còn nhiều thiếu thốn đến mức nâng con lợn lên tầm thời đại, trong muôn vàn thiếu thốn vật chất và tình cảnh ngặt nghèo chung của đất nước lại có một bộ phận cán bộ tha hóa biến chất … Đau đáu với thế sự nước nhà, Xuân Khải đã thức đến sáng viết bài thơ “Mùa xuân nhớ Bác” gửi đồng chí Lê Đức Thọ – ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư TW, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Đảng lúc đó. Bài thơ được in trang trọng trên số báo đặc biệt ngày 25/3/1986 kỷ niệm thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh 26/3. Ngay sau đó, số báo ấy được bạn đọc cả nước “săn lùng” để mua cho bằng được, để đọc cho bằng được, người ta còn lùng kiếm, sao chép, gửi cho bạn bè ở nước ngoài, kể cả những lãnh đạo cao cấp như đại tướng Võ Nguyên Giáp, đồng chí Nguyễn Văn Linh – Bí thư Thành uỷ thành phố Hồ Chí Minh, đồng chí Võ Văn Kiệt – Chủ tịch UBND thành phố Hồ Chí Minh ra Hà Nội họp cũng tìm đọc. Bài thơ tạo được tiếng vang lớn bởi những sự thật mà nó nhắc đến, dám đánh mạnh vào bức tường bảo thủ trì trệ đang kìm hãm đất nước đi lên, cũng là một tiếng lòng sáng tác gửi đến những người đứng đầu đất nước trong đêm trước đổi mới khi đại hội Đảng 1986 sắp diễn ra.
Khi bài thơ ra đời, Xuân Khải nhận được sự ái mộ của dư luận khắp cả nước mọi lứa tuổi hay ngành nghề, người ta gửi đến cho cô nghìn lá thứ với hàng triệu tấm lòng, có người còn lặn lội từ xa đến chỉ mong được gặp cô để bày tỏ sự cảm ơn bởi cô đã thay họ viết lên những điều trăn trở suy nghĩ trước bối cảnh đất nước lúc khó khăn. Nếu cho rằng bài thơ “Mùa Xuân nhớ Bác” đã thay đổi cục diện đất nước thì hoàn toàn không phải, nói cho đúng hơn rằng nó là một chấn động trong sáng tác thời kỳ đó, châm ngòi cho những sáng tác mang tính thời sự đột phá khác để góp phần phá vỡ cái bảo thủ trì trệ, thêm một tiền đề cho công cuộc Đổi mới do nhân dân và Đảng khởi xướng. Tuy nhiên không phải ai cũng chia sẻ quan điểm tiến bộ đó, vẫn có những người công tác trong ngành văn hóa hay cơ quan lãnh đạo tỉnh Nghĩa Bình (quê của nhà thơ) khi đó phê phán bài thơ, phê phán ban lãnh đạo Báo Tiền Phong vĩ đã cho đăng; họ cho rằng nội dung bài thơ là phản động, thiếu tính xây dựng, ám chỉ và gây mất đoàn kết! Có những giai đoạn căng thẳng khi tác giả bài thơ có thể bị bắt, sau khi tốt nghiệp Xuân Khải không thể về quê Bình Định mà ở lại thành phố sống “du mục”, chịu đựng khó khăn và tìm con đường phù hợp cho mình. Ra trường bị cắt học bổng, không việc, không nhà, chị nhọc nhằn với nỗi mưu sinh ở Hà Nội hơn 10 năm trời, chưa kể đến việc phải cưu mang gia đình và các cháu làm cuộc đời chị thêm phần lận đận …
Năm 2006, NXB Thông tấn ấn hành cuốn “Mùa xuân nhớ Bác – tự sự của tác giả”, cung cấp thêm thông tin giúp bạn đọc hiểu hơn về bối cảnh ra đời bài thơ và tâm tư, suy nghĩ của một thế hệ thanh niên trong giai đoạn đầy khó khăn của đất nước, với nhiều tư liệu liên quan đến bài thơ lần đầu tiên được công khai đến bạn đọc. Song song với sự kiện đó, báo Tiền Phong đã cho đăng một loạt bài xung quanh tác giả tác phẩm “Mùa Xuân nhớ Bác”, đồng thời gặp gỡ lại nhà thơ Xuân Khải, giờ đã đến tuổi ngũ tuần, con cái bà đã trưởng thành và thành đạt trong sự nghiệp, để được bà trực tiếp chia sẻ những kỷ niệm về “trái bom” thơ đó. Được biết trong dịp này, nhà thơ Xuân Khải đã có cuộc gặp mặt với nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu, hiểu được những điều còn bất cập của cơ chế cũ, nguyên Tổng Bí thư chia sẻ với nhà thơ: “Nhìn lại mười năm trước đổi mới, cả một dân tộc đang khí thế hừng hực lại lâm vào khủng hoảng. Lỗi này không thể nói là của dân được mà phần quan trọng là ở sự lãnh đạo của Đảng, của Nhà nước. Sau đó, nhờ tổng kết thực tiễn đúng đắn đã thấy không đổi mới là nguy hiểm và công cuộc đổi mới đã đem lại sự vươn mình lớn lao cho dân tộc …“.
Bà còn được gia đình đại tướng Võ Nguyên Giáp đón tiếp thân tình tại nhà riêng; nhớ lại thời kỳ đó, đại tướng nói: “… đó là thời kỳ của tư tưởng bảo thủ, tả khuynh, thời kỳ ngăn sông cấm chợ. Tư tưởng đổi mới ra đời thực sự khó khăn. Đấu tranh khi gay gắt … 
Đã 20 năm có lẻ kể từ khi đất nước chuyển mình, đánh dấu giai đoạn Đổi mới và phát triển, dần dà thoát thai khỏi những thiếu thốn khó khăn thời hậu chiến. Cuộc sống đã có phần dư dật khấm khá hơn xưa, nỗi lo cơm áo gạo tiền tuy chưa phải biến mất, nhưng cũng không còn quá thường trực đe dọa hàng ngày như trước – thời mà người ta còn nhắc đến như một giấc mơ, như là cổ tích của thế kỷ XX này – những năm tháng trì trệ, khổ sở, thiếu thốn và đầy rẫy cam go mà chắc không người Việt Nam nào có thể quên được. Chúng ta vẫn hay gọi thời kỳ đó là “thời bao cấp“, quãng thời gian sau ngày đất nước hoàn toàn giải phóng cho đến năm 1986 trước thềm đại hội Đảng VI thiết lập tiền đề cho thời kỳ đổi mới và cơ chế thông thoáng trong đời sống xã hội và sản xuất. Những năm tháng đó không chỉ đánh dấu sự khan hiếm vật chất, người người vật lộn với miếng cơm manh áo, mà còn ghi lại sự kìm kẹp về cuộc sống tinh thần, tù túng về đời sống văn hóa. Tuy nhiên, chính trong sự khó khăn ấy, người ta lại nhận ra rằng chưa bao giờ cuộc sống lại ăm ắp tình thương, tình nghĩa láng giềng, tinh thần đoàn kết như thế, để cùng nhau vượt qua tình cảnh gian khó chung của đất nước, của mỗi người.
Việt Nam sau năm 75 hừng hực khí thế dời non lấp biển, hào quang của chiến thắng đế quốc cộng với cảm xúc lâng lâng của ngày độc lập như tiếp thêm sức mạnh cho giấc mơ tái thiết đất nước, xây dựng viễn cảnh dân giàu nước mạnh, cuộc sống ấm no trong thời gian ngắn nhất. Tuy nhiên thực tế chồng chất khó khăn! Viện trợ nước ngoài giảm mạnh, vết thương chiến tranh hằn dấu trong lao động sản xuất, nợ nước ngoài đến kỳ không có khả năng thanh toán, nguy cơ kẻ thù và chiến tranh biên giới vẫn rập rình, bao vây cấm vận xiết chặt, nhưng cấp bách nhất là những nhu cầu thường nhật về lương thực thực phẩm, điện nước và nhu yếu phẩm cho đồng bào khắp ba miền. Trong điều kiện đó, chúng ta lại có những chủ quan nôn nóng, chưa đánh giá đúng tình hình thực tế, thực hiện bao cấp với một loạt những bước đi sai lầm về giá, lương, tiền; lại thêm những ấu trĩ quan liêu trong cải cách hành chính dẫn đến khủng hoảng kinh tế xã hội thêm trầm trọng. Đứng trước nguy cơ sụp đổ nền kinh tế, đất nước đã có những điều chỉnh thích hợp, “phá rào” kinh tế để tự cứu lấy mình, đổi mới toàn diện từ đại hội Đảng VI (1986) để xóa bỏ hoàn toàn cơ chế quan liêu bao cấp, cộng với nỗ lực của toàn dân tộc đưa đất nước phát triển vượt bậc. Giờ đây, khi những thành tựu kinh tế đã khẳng định sự đúng đắn của chính sách mới, chúng ta mới có dịp nhìn lại và tự đánh giá mình, cũng là ôn cố tri tân về thời kỳ không thể lãng quên mà với nhiều người chỉ như thể ngày hôm qua thôi.
Kể chuyện về thời bao cấp có lẽ chẳng bao giờ là đủ. Người ta thậm chí ồ à thích thú, đôi khi chiêm nghiệm những gì đã qua. Hồi đó mọi thứ gạo củi mắm muối đều được phân phối theo công tác, chức danh; trên mỗi cuốn sổ gạo hay tem phiếu đều có ghi loại và tiêu chuẩn khác nhau: bìa đặc biệt A1 là của cán bộ cao cấp từ Ủy viên Bộ chính trị và phó Thủ tướng trở lên, bìa A là cho cấp Bộ trưởng và Ủy viên trung ương, rồi bìa B của cán bộ cao cấp, C cho cán bộ trung cấp …; cuối cùng mới là bìa N dành cho nhân dân. Nhưng khổ nỗi hàng hóa khan hiếm, có sổ đấy mà cũng phải xếp hàng đợi mậu dịch viên phân phát cho. Cán bộ cao cấp thì có cửa hàng phục vụ riêng ở phố Tôn Đản, trung cấp thì tại phố Nhà Thờ, Vân Hồ, Đặng Dung và Kim Liên, còn cán bộ công nhân viên chức và nhân dân thì mua ở các cửa hàng nhỏ trong thành phố. Vì thế mà dân gian mới làm không biết bao nhiêu ca dao chung quanh những nơi này, cái này thì của “vua quan”, cái này thì của “trung gian nịnh thần”, thứ rồi mới đến “thương nhân”, cuối cùng là của “nhân dân anh hùng” 
Nhìn lại cuộc sống bao cấp mà hiện thực hơn là qua triển lãm “Hà Nội thời bao cấp“, nhiều người đã nhớ lại cuộc sống gian khó tìm mọi kế sinh nhai của gia đình mình. Người nông dân thì làm ra thóc gạo phải đem nộp hoặc đem bán cho Hợp tác với giá chỉ bằng 1/10 giá chợ đen rồi lại khổ sở đi mua gạo mậu dịch theo chế độ tem phiếu, tạo nên cảnh Mua như cướp – Bán như cho dở khóc dở cười. Có chuyện người dân giấu gạo cất đi, đến khi mở ra thì chuột đã ăn mất quá nửa, hay người nhà nước đến đo bồ thóc để bắt bán ngay thóc thừa hay phạt vì không chịu nộp đủ. Người ta uể oải tham gia vào Hợp tác xã vì có làm ra nhiều thóc lúa cũng không được hường, vì thế năng suất lao động sụt giảm, ruộng đồng hoang phế. Trong lúc đó lại có cải cách đưa trí thức về nông thôn lao động, vứt bút nghiên thay tay cày cuốc, nông dân thừa đất sẵn sàng cho mượn, nhưng do thiếu kinh nghiệm và nông cụ nên sản xuất đình trệ, mùa màng càng thêm thất bát. Hướng đi sai lầm này sau đó được cải chính, mô hình tập trung hóa và quốc hữu hoá sản xuất cũng bị đánh sập, mở đường cho mô hình kinh tế mới đưa sản xuất đi lên. 
Những nghề sáng giá thời đó phải kể đến nghề con phe (phe tem phiếu). Vì mọi thứ đều phân phối qua kênh mậu dịch thông qua tem phiếu khẩu phần, nên tất yếu xuất hiện việc mua bán tem phiếu, người ta phải mua của con phe để có tem phiếu cho vải vóc, dầu mỡ, lương thực, thậm chỉ nhỏ như cây kim sợi chỉ cũng buộc phải ra cửa hàng nhà nước để mua. Nghề mậu dịch viên nghiễm nhiên lên ngôi vua khi đó, nhà có cô mậu dịch viên thì cả họ được nhờ, hàng xóm thân tình cũng được lộc lây. Có chuyện kể vui tay viết tem phiếu tặng nhau để có thể mua được lạng thịt ngon hay mấy cục xà phòng. Hay nhà nào có người làm thợ điện cũng được trọng vọng bởi chỉ có bác thợ điện giúp thì mới có đường điện tốt mà sinh hoạt. Thời đó nghề giáo viên khốn khó vô cùng, đứng lớp không đủ nên phải làm việc kiếm thêm mà đời sống vẫn bí bách, nhiều người đã phải bỏ nghề, nên mới có câu Chuột chạy cùng sào mới vào Sư phạm. Người ta còn truyền miệng câu chuyện cười ra nước mắt, có bà mẹ vợ than với hàng xóm rằng: “Cứ tưởng nó lấy anh lái xe, ai ngờ nó lấy ông tiến sĩ. Thế có khổ không cơ chứ!”.
Có thể nói, nhắc đến thời bao cấp tuy chỉ cách đây có vài thập niên thôi nhưng chắc người ta không thể mường tượng ra những khó khăn nhường ấy và chắc không ai mong muốn quay lại thời kỳ đó. Nhưng hơn hết, chắc không ai ruồng rẫy quay lưng với quá khứ, thay vào đó là những tiếng nói cảm thông, những tiếng lòng rưng rưng nước mắt. Thời bao cấp là một tất yếu lịch sử – một giai đoạn mà cả dân tộc phải trải qua thời hậu chiến, tuy cam go vất vả nhưng vẫn chứa chan niềm vui làm công dân của một nước độc lập, thiếu thốn trăm bề đấy nhưng là thiếu thốn chung của xã hội, phân hóa giàu nghèo không tồn tại, tình cảm xóm giềng cũng khăng khít bền chặt hơn. Nhắc lại hình ảnh cuộc sống bao cấp như được xem lại những thước phim ký ức thời gian, những người lớn tuổi thời nay thường bùi ngùi, thương cảm nhưng tựu chung lại là cảm giác hạnh phúc nhớ lại một thời họ đã sống hồn nhiên và gắn bó chung tay vượt qua gian khó, vượt qua một cung trầm trong vòng xoay của bánh xe thời gian một cách thần kỳ, như là cổ tích!
Những điều thú vị khác như có người thích ăn ruồi, có người hai đầu gối, kẻ lắm hào quang, người đầy bóng tối, ai xấu ai tốt ai khôn ai dại … sẽ đều được phơi qua những mảnh vụn ký ức để bạn đọc tự chiêm nghiệm ^^
Nhà văn Nguyễn Quang Lập sinh ngày 30/4/1956 ở Quảng Bình, hỗn danh là Lập Bọ. Ông xuất bản không nhiều sách, ngoài ra còn viết kịch bản cho phim (Đời cát, Thung lũng hoang vắng, Lập trình cho trái tim) và kịch (Mùa hạ cay đắng, Trên mảnh đất người đời). 
