Sáng mồng 6 trời trong nắng ấm, chúng tôi lười biếng chui ra khỏi chăn, đúng là Tết nhất chỉ thích dậy muộn; mất một lúc ai nấy mới nhớ ra mình đang ở trong thổ lâu Điền Loa Khanh chứ không phải giữa Hà Nội xuân Hôm nay chúng tôi sẽ rời vùng Nam Tĩnh (Nanjing) để khám phá Vĩnh Định (Yongding) trước khi về lại thủ phủ Hạ Môn (Xiamen), tỉnh Phúc Kiến – điểm trung chuyển trên đường đi Quảng Châu.

Nói lời tạm biệt với Điền Loa Khanh quả là không dễ, nhất là lúc cảnh sắc tươi vui của cụm thổ lầu xinh đẹp này đang từ từ thức giấc. Chúng tôi nấn ná ở đồi vọng cảnh để thoả sức chụp Điền Loa Khanh cho đến khi nắng sớm đã lên cao:

1. Vĩnh Định – Cụm thổ lâu Gaobei

Nổi tiếng nhất trong các thổ lầu cổ xưa vùng Vĩnh Định phải kể đến thổ lâu Thừa Khải (Chengqilou), hay còn có biệt danh là Vua Thổ Lâu (King Tulou). Thừa Khải lâu nằm trong cụm các thổ lầu Gaobei thuộc làng Gaotou huyện Vĩnh Định (Yongding), cũng được khởi công xây dựng vào giai đoạn triều vua Minh Tư Tông Sùng Trinh Đế (1627-1644), nhưng phải đến những năm 1709 thì lầu mới hoàn thành, một phần là do kiến trúc phức tạp và kiên cố hiếm có của thổ lâu này.

Nhìn bên ngoài thì Thừa Khải lâu cũng gần giống như các thổ lâu tròn khác:

Nhưng những gì tinh tuý nhất của Chengqilou nằm bên trong lớp tường sừng sững cao 22.9m! Thừa Khải lâu có tất cả 3 vòng:

Vòng ngoài cùng lớn nhất của lâu cao 4 tầng, có 72 phòng mỗi tầng. Vòng giữa của lâu cao 2 tầng, có 40 phòng mỗi tầng. Vòng trong cùng cao 1 tầng với 32 phòng. Chính giữa toàn thổ lâu là nhà thờ tổ cao 1 tầng:

Từ trên nhìn xuống, các vòng lâu mái xám xếp đều tăm tắp đối xứng nhau qua trục chính chạy xuyên từ cửa nhà thờ tổ ra cổng vào thổ lâu; kiến trúc khoa học và quy củ, chả thế mà người ta xưng tụng đây là 1 trong những thổ lâu Phúc Kiến đẹp bậc nhất Trung Hoa, là vua của mọi thổ lâu:

Hình ảnh cuộc sống của tộc người Khách ấm cúng và đầy sắc màu bên trong những cánh cung Thừa Khải lâu ngày mồng 6 Tết:

Phía sau Thừa Khải hiện ra khu đất rộng tràn ngập sắc Xuân rạng ngời, vài ngôi nhà nhỏ với vườn cải mơn mởn, bên bờ tường đất là những rặng bạch đào đang đua nhau khoe sắc:

Sao chẳng về đây có bạn hiền,
Có hương, có sắc, có thiên nhiên
Sống vào giản dị, ra tươi sáng
Tìm thấy cho lòng một cảnh tiên? (Sao chẳng về đây – Thơ Nguyễn Bính)

Nhóm chúng tôi đang mải mê tác nghiệp phía sau thổ lầu Thừa Khải (ảnh do anh Ngọc Hùng cùng đoàn chụp bằng máy cơ ^^)

Thổ lâu “hàng xóm” của Thừa Khải gọn gàng và quy mô nhỏ nhắn hơn với giếng trời tròn vành vạnh:

Do mới xây nên nơi đây còn khá mới và không quá đông người ở. Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết cộng đồng dân cư sinh sống trong các thổ lâu đều cùng họ với nhau; mỗi gia đình đều sở hữu vài phòng ở mỗi lầu, phòng ở lầu dưới luôn thẳng góc ngay với lầu trên. Vì thế mỗi lần đi giữa các phòng khác tầng, mọi người đều đi qua cầu thang chung và sân chung; nhờ đó mà duy trì được sự bình đẳng không phân cấp trong cuộc sống của tộc người Khách vùng Phúc Kiến. Quy luật này có phần mai một theo thời gian, những người trẻ tuổi ngày nay cũng dần rời bỏ các “khu nhà tròn” để mưu sinh nơi khác, nhưng đây vẫn là điểm nhấn văn hoá đặc trưng riêng biệt của vùng.

Phía sau cụm thổ lâu này là đài vọng cảnh, đường lên vừa nóng lại vừa xa >_< giữa trưa nắng chói chang chúng tôi hì hục trèo lên với hy vọng nhìn bao quát cụm Gaobei một lần trước khi đi. Một vài hình ảnh nhìn từ trên xuống sau khi ta cao hơn đèo; xa xa khu Gaobei huyện Vĩnh Định có nhiều nét tương đồng với cụm thổ lâu Hekeng huyện Nam Tĩnh:

Chùm ảnh giới thiệu cụm thổ lầu Gaobei mà tiêu điểm là Thừa Khải Lâu đến đây là hết. Chúng tôi lại rục rịch ăn trưa và chạy sô sang điểm tiếp theo – cụm thổ lầu Hongkeng – cũng thuộc huyện Vĩnh Định. Hẹn gặp lại bạn đọc trong bài tiếp theo với những bức ảnh vuông tròn đầy sức sống và sức xuân tưởng như không bao giờ dứt

Sau bữa trưa với anh tài xế tốt bụng, chúng tôi tiếp tục đến thăm 2 khu làng Pushan và làng Changjiao đều nằm trong địa phận Nam Tĩnh. Hai nơi này nằm sát cạnh nhau và có đường liên thông nên du khách đến đây đều chọn cách đi bộ qua từng làng.

6. Nam Tĩnh – làng Pushan

Từ bãi đỗ xe đi vào làng Pushan, công trình kiến trúc đầu tiên mà chúng tôi gặp là thổ lâu Hegui, là thổ lâu cao nhất trong tất cả các thổ lâu ở Phúc Kiến, và đặc biệt còn được xây trên nền 1 đầm lầy cũ!

Ngay phía trước Hegui lầu là khóm bích đào đang nở hoa:

Thổ lâu Hegui có cấu trúc nền chữ nhật với 5 tầng lầu, cao 21.5m, xung quanh có 15 ngôi nhà nhỏ với chức năng bảo vệ thổ lâu chính.

Được biết trước kia bên trong thổ lâu còn có trường học. Ngày nay thì phần lớn người dân không còn sinh sống bên trong nữa mà biến nơi đây thành địa điểm cho du khách thăm quan và mua đồ lưu niệm.

“Lầu thì vẫn đứng thế thôi
Hàng thì bán đứng bán ngồi chen nhau”

Cách thổ lâu Hegui không xa là các “nhà tròn” quen thuộc của làng Pushan, phần lớn đều đang trong tình trạng cũ kỹ mục nát và hiếm người qua lại:

7. Nam Tĩnh – làng Changjiao:

Vượt qua con sông nhỏ, chúng tôi đặt chân vào làng Changjiao. Làng này trước kia có lẽ là làm nghề chài lưới, giờ thì vắng vẻ hơn nhiều, bên trong làng chúng tôi thấy đa phần là người lớn tuổi còn nam thanh nữ tú “đi vắng” cả, mới nhìn có thể liên tưởng đến làng Bạch Sa (Baisha) ở Lệ Giang, Vân Nam

Đẹp nhất làng Changjiao có lẽ là đoạn đường đá dọc bờ sông có nhiều cây đa xanh tốt, tán cây rộng và cành lá sum sê. Chúng tôi đếm được ít nhất 3 cây đa lớn như vậy khi đi bộ hết làng:

Các bạn Trung Quốc đã khéo léo treo vào các cành cây cụm lồng đèn đỏ nhân dịp năm mới nên cảnh trí nhìn càng sinh động màu sắc hơn:

Làng Changjiao về cuối ngày thanh bình càng gợi nhớ nhiều hơn về không khí ngày xuân ở làng quê Việt Nam:

Đi hết làng Changjiao du khách sẽ đến được điểm thăm quan cuối cùng trong làng: thổ lâu Huaiyuan, được xây dựng từ năm 1907 nay đã hơn trăm tuổi.

Đoạn đường dẫn vào Huaiyuan lầu đẹp mê hồn, phía hông là dòng kênh nhỏ, sau lưng lầu là quãng đồi thấp; nếu vào mùa cày cấy chắc sẽ ngắm rõ được lâu đất vàng nổi bật trên những thửa ruộng mạ non ^^

Thổ lâu này cao 4 tầng, mỗi tầng có 34 phòng, từ phía ngoài nhìn vào rất đồ sộ. Theo những hình cũ chụp trước kia thì khoảng sân ngay trước Huaiyuan lầu có vẽ 1 vòng tròn Thái Cực rất lớn, nhưng giờ đây qua nhiều lần tôn tạo đã biến mất không còn vết tích:

Bước vào sân chung của Huaiyuan lâu là nhà thờ tổ và cũng là nơi dạy học khi xưa có kiến trúc đối xứng bắt mắt:

Thổ lâu này cũng là địa điểm cuối cùng chúng tôi dừng chân trước khi lên xe về lại Điền Loa Khanh lúc mặt trời sắp lặn.

8. Nam Tĩnh – Thổ lầu về đêm

Xuân xế mùa xuân, chiều xế chiều, chẳng mấy mà xe đã đưa chúng tôi về đến Tianloukeng. Phong cảnh Điền Loa Khanh lúc chiều tà cũng hữu tình không kém gì buổi sáng sớm:

Cụm thổ lầu Điền Loa Khanh như đã có dịp giới thiệu sơ lược với bạn đọc, gồm 4 thổ lâu tròn (Zhenchang, Hechang, Ruiyun, Wenchang) và 1 thổ lâu vuông (Buyun) nằm kề nhau; thổ lâu mà chúng tôi trọ là Zhenchang lâu. Một vài hình ảnh các thổ lâu kia lúc nắng tắt:

Sau bữa tối đơn giản, chúng tôi ra ngoài thổ lâu tìm mua pháo đốt! món này dễ kiếm và không quá đắt, cả nhóm tụm lại đốt pháo hoa ngay trước cổng thổ lâu để ôn lại những ngày còn không, chỉ cần chú ý trời hanh vật khô, cẩn thận củi lửa

Người Việt Nam mình thì mải mê ôn lại kỷ niệm xưa giữa tiết trời rét mướt còn cư dân thổ lầu thì tụ tập giải trí như thế nào ngày Tết? Bạn đọc xem ảnh chắc cũng không lấy làm lạ

Ngày mồng 5 Tết trôi qua thật nhanh, chúng tôi đã đi thăm được vùng Nam Tĩnh (Nanjing), cả đoàn về Zhenchang lầu lên giường đắp chăn ngủ sớm, sẵn sàng cho ngày mai mồng 6 Tết rời Điền Loa Khanh đi vãn cảnh vùng Vĩnh Định (Yongding). Xin chào và hẹn gặp lại bạn đọc trong bài viết tiếp theo du xuân Thổ lâu Phúc Kiến.

1. Sơ lược về Thổ Lâu Phúc Kiến

Truyện kể giai đoạn những năm 1960, người Mỹ nhìn thấy qua vệ tinh một vùng rộng lớn của Trung Quốc có những công trình hình trụ và hình vuông cực lớn mà không xác định rõ được kiến trúc cũng như mục đích sử dụng, đã đồ rằng đây là căn cứ quân sự chứa hoả tiễn của Trung Quốc. Phải đến khi quan hệ Trung-Mỹ (Sino-US relationship) qua giai đoạn căng thẳng, người Mỹ mới có dịp thăm dò và phát hiện ra những “căn cứ hoả tiễn” đó thực ra là cụm thổ lâu đặc trưng của tộc Khách Gia vùng Phúc Kiến. Phát hiện thú vị này khai mở cho những khảo cứu chuyên sâu về Thổ lâu, vinh danh đây là 1 trong những kiến trúc độc đáo bậc nhất về nhà cửa của vùng Phúc Kiến nói riêng và toàn Trung Quốc nói chung. Năm 2008, quần thể 46 thổ lâu Phúc Kiến đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới; tiếp sau đó là những chuyên mục giới thiệu và quảng bá hình ảnh độc đáo Thổ lâu Phúc Kiến trên truyền thông của CNTV đã giúp du khách có dịp tiếp cận với một điểm du lịch hấp dẫn nằm ngay sát cánh cung phía Đông đại lục.

Thổ lâu Phúc Kiến hay Thổ lầu thực chất là các cụm nhà xây bằng đất nện của tộc Khách Gia từ thế kỷ 12 trở lại đây; với mục đích sinh sống quần tụ, tự vệ chống lại thú dữ và giặc cướp. Các toà này thường được xây quây lại theo hình tròn, vuông, bầu dục, bát giác, thậm chí cả bán nguyệt hay dạng ghế tựa. Thông thường thổ lâu chỉ có 1 cửa duy nhất để ra vào, bên trong sân chung là giếng trời và khu thờ cúng tổ tiên. Mỗi thổ lâu có thể cao từ 3 đến 5 tầng; tầng dưới cùng là bếp, tầng 2 là các kho chứa đồ nên không có cửa sổ, từ tầng 3 trở lên là nơi sinh sống của các gia đình, thường là cũng chung một gia tộc lớn. Trải qua thăng trầm thời gian, ngày nay còn đến hàng nghìn thổ lầu vẫn đứng vững, bám trụ qua nắng mưa và cả chiến tranh, trở thành biểu trưng tự hào của truyền thống văn hoá đại gia đình qua nhiều đời của người dân nơi đây.

Khách du lịch khi ghé thăm các Thổ lâu thường chọn đi các khu chính nằm trong 2 vùng Nam Tĩnh (Nanjing) và Vĩnh Định (Yongding). Dưới đây là bản đồ tương quan các khu này:

Xin giới thiệu với bạn đọc lần lượt các điểm mà chúng tôi có dịp ghé qua trong 2 ngày, ngày đầu là thăm quan cảnh đẹp và thổ lâu vùng Nam Tĩnh ^^

2. Nam Tĩnh – Thổ lâu Điền Loa Khanh (Tianloukeng)

Điền Loa Khanh – Tianloukeng là hình ảnh tiêu biểu nhất mà bất cứ ai lần đầu tìm thông tin về thổ lâu Phúc Kiến cũng sẽ thấy trước nhất. Cụm thổ lâu này gồm 4 thổ lầu tròn bao xung quanh 1 thổ lầu vuông chính giữa, nhìn tựa như “4 món ăn và 1 hũ canh” vậy còn gọi mỹ miều hơn thì như cánh hoa đào đơn đang nở. Nôm na như thế này:

Chúng tôi may mắn liên lạc với 1 bạn gái sống cùng gia đình bên trong khu vực Điền Loa Khanh làm du lịch và nói được tiếng Anh nên đã chọn thuê phòng và ở trong cụm thổ lâu này. Đêm mồng 4 Tết, cả đoàn đặt chân vào Tianloukeng, khi đó ngoài trời đã tối om như mực nên chưa biết thổ lầu tròn méo ra sao, tranh thủ khi chưa lên giường nháy vào kiểu ban đêm gọi là:

Trong phòng thì hết sức giản tiện: Internet, tủ lạnh, ti vi, điều hoà, máy giặt xin tạm quên đi; có 1 cửa gỗ cài then ra vào và 1 cửa sổ trổ trên tường dày chục phân với 2 giường nằm mà thôi …

Sáng ra mới kịp ngắm kỹ khuôn viên bên trong thổ lâu, khung cảnh sáng sớm cũng náo động thú vị lắm, y như phim Kungfu Huslte của Châu Tinh Trì, có khác là kiến trúc ở đây bằng gỗ nhiều hơn nên đi lại phải nhẹ chân kẻo nhức đầu hàng xóm:

Cũng nhằm ngày mồng 5 Tết Nguyên Đán nên sinh hoạt trong thổ lâu có phần sôi nổi hơn, mà mở đầu là màn đốt pháo inh ỏi giữa sân chung Món này Việt Nam cấm lâu rồi, nhưng ở đây thì dường như là nét truyền thống không thể thiếu, cứ mỗi gia đình đốt 1 bánh pháo giữa sân chung, rồi thắp hương cúng lễ đầu ngày ở bàn thờ tổ:

Sau bữa ăn nhẹ, chúng tôi rời Điền Loa Khanh để đi thăm quan các khu xung quanh Nam Tĩnh trước. Đường đi bộ bên trong khu Điền Loa Khanh rất đẹp, các bậc thang đá đều trải thắm xác pháo hồng mang không khí Tết ấm áp:

Ra khỏi cụm thổ lâu là đoạn đường đồi trước khi đến chỗ đậu xe, cảnh trí xinh đẹp như tranh:

Xin chào nhau giữa con đường,
Mùa xuân phía trước, thổ lầu phía sau” (phỏng thơ bác Bùi Giáng)

3. Nam Tĩnh – Thổ lâu Dụ Xương (Yuchanglou)

Nằm cách Điền Loa Khang gần 5km là thổ lâu Dụ Xương – thổ lâu lâu đời bậc nhất Trung Quốc, xây dựng từ năm 1308, và cũng nằm trong số những thổ lầu cao nhất với 5 tầng lớn và 50 phòng mỗi tầng. Nhìn từ bên ngoài, thổ lâu này nằm cạnh dòng suối nhỏ có cây đào trắng đang trổ hoa rất nên thơ ^^

Bước lại gần Dụ Xương lầu, du khách cảm nhận được sự đồ sộ trong kiến trúc của thổ lầu này với cửa vào rất lớn, tầng lầu cao chót vót:

Kiến trúc bên trong Yuchanglou còn độc đáo hơn thế!

Một lỗ châu mai nhìn từ tầng trên của Dụ Xương lầu cho phép quan sát bên ngoài và cũng dùng để phòng thủ:

Vũ điệu các lan can gỗ vài mái xám xếp đều tăm tắp rất bắt mắt, thêm vào đó là hàng cột nghiêng “tự nhiên” rất quy củ càng làm người ta thêm tò mò về kiến trúc của lầu. Được biết các cây cột này đều nghiêng 15 độ từ khi mới xây dựng, hoàn toàn chắc chắn và lầu đã đứng vững qua nhiều thế kỷ; đến nay vẫn là nơi sinh sống của nhiều gia đình người Khách. Cũng vì thế mà Dụ Xương Lầu còn có hỗn danh là toà lầu zig-zag:

Thổ lầu nhìn như 1 ống trụ lớn làm thành giếng trời bên trong, chính giữa là toà nhà nhỏ dùng làm nơi thờ chung của gia tộc:

Còn tầng trệt Dụ Xương Lầu đã biến thành nơi bán quà lưu niệm cho khách du lịch, và đặc biệt là đặc sản Trà Phúc Kiến:

Vòng vèo chụp ảnh thoả thê, chúng tôi lưu luyến rời Yuchanglou tiếp tục du xuân:

4. Nam Tĩnh – làng Taxia (Taxia Earthern buildings)

Nằm không xa Dụ Xương Lầu là quần thể làng Taxia xây từ thời nhà Minh những năm 1631, khi đó nhắm vào năm thứ 4 triều đại Minh Tư Tông Sùng Trinh Đế – vị hoàng đế nhà Hán cuối cùng trước khi con cháu của Hoàng Thái Cực tiến vào quan nội lập nên Thanh triều. Giai đoạn này lịch sử Trung Hoa chứng kiến sự còn mất của giang sơn Đại Minh, nỗi oan của Viên Sùng Hoán, cuộc khởi nghĩa của Sấm vương Lý Tự Thành, và cả hành động bán nước mở cửa ải Sơn hải quan của Ngô Tam Quế để quân Thanh vượt trường thành. Ngô Tam Quế sau đó được nhà Thanh thưởng công phong làm Bình Tây Vương trấn thủ Vân Nam; còn Lý Tự Thành khi mất đi được đồn rằng đã di chiếu lại 1 kho báu quý giá – câu chuyện khơi nguồn cho tiểu thuyết võ hiệp Tuyết sơn phi hồ của nhà văn Kim Dung xoay quanh sự tranh đoạt chém giết giữa 4 họ Hồ, Miêu, Phạm, Điền vốn là cận vệ trung thành của Sấm vương trước kia … Lịch sử với dã sử là thế, nhưng dường như mọi chuyện đều nằm ngoài sự yên bình của làng Taxia buổi trưa mồng 5 Tết khi chúng tôi ghé chân ^^

Đây là hình ảnh đầu tiên chúng tôi gặp khi bước vào làng: Ông lão đang chuẩn bị bánh pháo dài cực kỳ dài trải ra trước hiên nhà

Hoá ra cả làng Taxia đang có lễ hội, nhà nhà đều đổ ra đường chuẩn bị sẵn pháo Tết và hương án để đón đoàn rước:

Hội chèo lặng Đặng đi qua ngõ
Mẹ bảo: “Thôn Đoài hát tối nay”. (Nguyễn Bính)

Hát đâu chưa thấy nhưng cả làng như rộn rã hẳn lên với tiếng pháo xuân, theo từng bước đoàn rước là tiếng pháo nổ inh trời, không khí sống động và đặc biệt là mùi thuốc pháo như làm nức lòng chúng tôi, những người đã không thấy xác pháo trên chục năm có lẻ:

Cùng lúc đó là các gia đình thắp hương và hoá vàng tại chỗ, mâm lễ cũng đơn sơ lắm chứ không hoành tráng như các mâm lễ thường thấy ở quê mình:

Đoàn rước đi qua trả lại không gian yên tịnh cho đoạn đường làng dọc bờ sông:

Xe biển xanh không biết từ đâu ùn ùn kéo về, chắc đã xếp hàng từ xa chờ đoàn rước đi hết, tiếc là biển này ở Trung Quốc không có quyền ưu tiên gì

Kiến trúc làng Taxia là sự kết hợp cũ mới của các thổ lâu tròn và vuông đã xây dựng từ lâu cùng cả những khu nhà mới xây, Dân cư đông đúc như hình con long (Đồng Đức Bốn):

Bên trong những thổ lâu lại là kiến trúc cổ điển quen thuộc: cây xanh, giếng trời, giếng đất; không khí thanh bình và vắng lặng:

Đi bộ trong làng, du khách sẽ gặp một con đường đá dẫn lên đồi, khu vực này là 1 di tích khác nổi tiếng của làng Taxia – nhà thờ tộc Trương (Zhang’s Clan Ancestral Hall):

Kiến trúc nhà thờ tổ này khá đơn giản nhưng theo đúng phong thuỷ, phía trước là hồ bán nguyệt, sau lưng dựa vào đồi thấp. Trước sân còn có dựng 21 cột đá, mỗi cột cao 10 mét, trên có chạm đá tinh xảo để tưởng nhớ những người họ Trương đã có công chấn hưng gia tộc qua nhiều thời kỳ:

Nhìn từ phía đồi thấp sau lưng, kiến trúc của nhà thờ tổ này càng thêm xinh xắn, làm người ta nhớ đến phong cách xây dựng của hội quán Triều Châu hay hội quán Phúc Kiến ở Hội An:

Một vài hình ảnh về kiến trúc bên trong nhà thờ tộc Trương:

Trên các mái ngói là đầu cong cách điệu cùng những trang trí rồng phượng, các nhân vật trong tích truyện Bát Tiên, Phong Thần diễn nghĩa, rồi Trương Lương gặp Huỳnh Thạch Công … đủ cả, màu sắc còn mới và hơi cải lương

Thăm quan xong nhà thờ tộc Trương, chúng tôi lên xe rời làng Taxia, lúc này đã là chính ngọ:

5. Nam Tĩnh – cụm thổ lâu Hekeng

Trước giờ ăn trưa, chúng tôi còn kịp làm vài động tác thể dục leo lên đài quan sát để ngắm toàn cảnh 1 cụm thổ lâu khác nằm cách làng Taxia khoảng 5km về phía Bắc – Hekeng Tulous – một cụm thổ lâu lớn nhất nhì của vùng Nam Tĩnh (Nanjing), Trương Châu (Zhangzhou) Hình ảnh quần thể Hekeng nhìn từ trên cao:

———–

Sau đây là giờ ăn trưa ^^ xin hẹn gặp lại bạn đọc vào buổi chiều tiếp tục hành trình khám phá vùng Nam Tĩnh

Trở lại với bạn đọc trong bài tiếp theo của phần 3, trong buổi sáng sau khi thăm làng Changu Narayan, chúng tôi tiếp tục đến với đô thị cổ Bhaktapur – niềm tự hào của người Nepal – luôn được mệnh danh là Thành phố văn hoá Newari (The City of Culture)

Một đoạn tự trào phỏng thơ bác Bảo Sinh trước khi vô đề:

Đi xem đất nước Nepal
So ra gái đẹp thua xa nước mình
Còn như miếu mạo cung đình
Không xem cũng biết rằng mình kém xa …

Đôi nét lược sử đô thị cổ Bhaktapur: nằm trên con đường buôn bán nối liền Tây Tạng và Ấn Độ, Bhaktapur đã sớm có mặt trên bản đồ thế giới từ thế kỷ 12 dưới triều đại vua Ananda Malla; sau đó gần 500 năm, nơi đây trở nên hùng mạnh trù phú hơn, dấu tích dễ thấy nhất chính là quần thể Quảng trường cung điện (Dubar Square – tiếng Nepal ‘Dubar’ có nghĩa là ‘Palace’, hay ‘cung điện). Trong những lúc cường thịnh nhất của phố thị Bhaktapur, lịch sử đã ghi lại hơn 170 đền thờ miếu mạo cùng vô vàn chạm trổ điêu khắc kỳ thú trong quần thể thành phố và quảng trường. Ngày nay du khách đến Nepal sẽ có dịp chiêm ngưỡng những di sản văn hoá còn bảo tồn được giữa lòng Bhaktapur mà tuổi đời đã hơn vài trăm năm có lẻ.

Khu vực trung tâm của Bhaktapur là Dubar Square. Cụm từ ‘Dubar Square’ sẽ còn trở đi trở lại trong nhiều bài viết sắp tới, bởi xu hướng chung của các triều đại phát triển rực rỡ ở Nepal là xây dựng những quảng trường với nhiều công trình kiến trúc độc đáo, là sự phô diễn về sức mạnh, cũng là tôn vinh văn hoá Hy Mã. Kết quả là chúng ta sẽ có nhiều dịp đi bộ mỏi chân và lạc giữa các đền thờ và tượng tháp

Bác tài xế nhiệt tình đưa chúng tôi vào tận cổng chỉ chỗ mua vé kèm theo lời dặn cứ đi cho mỏi chân rã cẳng đi, 2 tiếng nữa mệt rồi thì quay ra! Lúc đầu tôi tưởng bác tài nói đùa vì không nghĩ Bhaktapur lại rộng đến mức đi bộ 2 tiếng mới xuể, nhưng phải hơn 2 tiếng sau tôi mới có thời gian nghỉ ngơi và kiểm chứng rằng mình đã … sai. Theo Cổng Sư Tử (Lion Gate, theo cách gọi của Lonely Planet – Nepal), chúng tôi rảo bước đi vào Bhaktapur giữa lúc mặt trời đã chói chang cận trưa:

Con đường đi vào có đoạn dốc lên thoai thoải, các bạn Nepal phóng xe máy vèo vèo trên đoạn này

Khung cảnh thanh bình bên ngoài cổng Lion Gate:

Giá vào cửa của Bhaktapur đắt kinh khủng! 750 NPR (~10 USD), là vé thăm quan đắt nhất toàn Nepal, trong khi đó giá cho các nước láng giềng như Trung Quốc, Bhutan, Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh, Srilanka, Maldives thì chỉ có 50 NPR! Thẻ sinh viên quốc tế hay thẻ doanh nhân APEC hay thẻ xanh của Mỹ đều không có tác dụng ở đây …

Sau cổng soát vé Lion Gate là khuôn viên chính của Bhaktapur, nơi du khách sẽ gặp vô số những tượng đá lớn hay chạm trổ điêu khác trên gỗ, trên đá … mà tôi dù rất cố gắng nhưng vẫn bị bỏ sót không kịp ghi lại và tìm hiểu xem chúng tương ứng với vị thần nào hay truyền thuyết nào của đạo Hindu.

Quảng trường Dubar Square của Bhaktapur hiện ra giữa nắng trưa gay gắt nhưng cũng không ngăn được dòng người đổ ra đi bộ, phần vì mải mê chụp ảnh, phần vì ‘tiếc’ giá vé đắt mà phải đi cho bõ

Một vài hình ảnh các đền thờ khi đi bộ vào quảng trường:

Kedarnath Temple (đối chiếu theo bản đồ Lonely Planet – Nepal):

Bên trái quảng trường là Phòng trưng bày Nghệ thuật Nepal (National Art Gallery) – vé vào cửa 100 NPR + vé máy ảnh 50 NPR phải mua thêm:

Cổng vào bảo tàng bên trái là tượng sư tử đực và tượng Hầu vương Hanuman 4 tay có từ thế kỷ 17; bên phải là tượng sư tử cái và bức tượng thần Vishnu trong hoá thân Narasimha nửa người nửa sư tử (đã có dịp đề cập với bạn đọc trong bài viết về Changu Narayan phần trước):

Liền kề Gallery là cánh Cổng Vàng (Golden Gate hay Sun Dhoka) sẽ dẫn du khách vào Cung điện 55 cửa sổ (55 Windows Palace). Cánh cổng được trang trí cực kỳ đẹp với các hoạt tiết bằng đồng mạ vàng của Garuda – con vật cưỡi của thần Vishnu, các stupa cách điệu, sư tử, voi … cùng tượng nhỏ 4 đầu 10 tay của thần Taleju Bhawani – được coi là thần bảo hộ của vương triều Malla. Thoạt trông cánh cổng này ít ai nghĩ rằng nó đã được xây dựng từ thế kỷ thứ 17, đến nay đã hơn 400 tuổi!

Phía trước Golden Gate, ở vị trí trung tâm quảng trường là cột đá lớn, trên đỉnh là tượng thân đồng của vua Bhupatindra Malla, vị vua trị vì Bhaktapur vào thế kỷ 17:

Cột đá vua Bhupatindra Malla dựng ngay trước đền thờ đá Vatsala Durga mang phong cách kiến trúc Ấn Độ với quy mô không lớn nhưng chạm trổ rất cầu kỳ tinh xảo từ tầng đáy lên ngọn tháp:

Phía trên đền thờ là chuông lớn Taleju Bell dựng từ những năm 1737 để đánh những buổi cầu nguyện sáng và tối:

Đứng ở vị trí đền thờ đá Vatsala Durga nhìn sang bên phải du khách sẽ thấy giếng nước đá nằm liền kề với đền Pashupatinath thờ thần Shiva, đây là bản sao của đền thờ lớn Pashupatinath nổi tiếng của Nepal (nằm bên bờ sông Bagmati phía Tây thủ đô):

Nếu nhìn sang trái, du khách sẽ bắt gặp ngay 1 kiến trúc bắt mắt thú vị khác: tháp Chyasilin Mandap 10 mái:

Đi bộ tiếp, chúng tôi bắt gặp ngôi đền Siddhi Lakshmi bằng đá đặc trưng phong cách Bắc Ấn (Shikhara Style):

Xin cùng bạn đọc tản mạn đôi dòng về những kiến trúc thường gặp ở Nepal trước khi tiếp tục khám phá Bhaktapur kẻo mọi người sẽ thấy nhàm chán bởi quanh quanh các đền thờ cung điện đều có vẻ hao hao nhau Nằm gọn dưới chân dãy Hy Mã lại chịu ảnh hưởng đa phương từ những nền văn minh lớn như Ấn Độ, Trung Quốc, Tây Tạng; Nepal dung nạp trong mình 1 sự đa dạng văn hoá mà thể hiện mạnh mẽ nhất chính là trong kiến trúc. Người ta chia kiến trúc chính ở Nepal ra 3 dạng lớn:

+ Pagoda Style: với mái chồng nhiều tầng, có thể thấy trong các công trình như Changu Narayan, giữa các Dubar Square của Bhaktapur, Patan, hay Kathmandu
+ Stupa Style: với cấu trúc dạng tháp luôn gặp trong Phật giáo Tây Tạng, thể hiện rõ nhất qua kiến trúc của đền Swayambhunath hay tháp Boudhanath của Nepal (sẽ được giới thiệu cụ thể hơn trong các bài viết tới)
+ Shikhara Style: được cho là bắt nguồn từ kiến trúc đền Hindu vùng cao nguyên Bắc Ấn. Đền Siddhi Lakshmi là 1 công trình như vậy; sự cầu kỳ của Shikhara Style thể hiện không chỉ trong kiến trúc ngôi đền mà còn là các bức tượng người và vật bằng đá chia ra xếp theo mỗi bậc thang lên đền:

Đối diện với đền Siddhi Lakshmi là dãy hành lang gỗ dài rất đẹp với cột kèo tinh xảo nhẵn bóng dấu thời gian:

Công cuộc thăm thú và chụp ảnh Bhaktapur của chúng tôi tạm thời gián đoạn thú vị vì những bạn nhỏ Nepal dễ thương đang nô đùa chơi trong khu vực này của quảng trường, gửi đến bạn đọc vài tấm ảnh ngoài lề:

Đi qua Siddhi Lakshmi, du khách sẽ đến 1 khoảng sân rộng khác kém phần hào nhoáng hơn, đánh dấu bằng cặp đôi sư tử đá có phần lạc lõng

Nổi bật nhất trong khu vực này là đền Fasidega Temple thờ thần Shiva có màu trắng toát, toạ lạc trên 6 tầng đế xây gạch nung đỏ, 2 bên bậc thang có đặt tượng voi, sư tử và bò rất oai vệ. Đây cũng là vị trí cao nhất trong quần thể Bhaktapur mà du khách có thể đứng ngắm quanh quảng trường.

Đồng hồ lúc này đã chỉ chính Ngọ, mải mê lang thang và chụp ảnh, chúng tôi đã tiêu tốn hơn 1 giờ đồng hồ. Đuối sức dưới trời nắng gắt, chúng tôi quyết định tránh nắng bằng cách đi xuyên qua các ngõ nhỏ nối khu vực Dubar Square với khu vực nổi tiếng thứ 2 của đô thị Bhaktapur: Taumadhi Tole. Bên trong các ngõ nhỏ này là các cửa hiệu bán đồ lưu niệm Nepal, quán ăn và nhà trọ dày đặc, thích hợp với du khách muốn mua sắm và nghỉ chân:

Quanh quanh bàn cờ, cuối cùng chúng tôi cũng đến được Taumadhi Pole; khác với không khí ở Dubar Square nơi toàn khách du lịch nước ngoài, nơi đây nhộn nhịp và sầm uất với sự hiện diện của người bản xứ đang tấp nập sinh sống bán buôn:

Nằm ở vị trí đắc địa và là quán lớn nhất có thể nhìn thấy giữa Taumadhi Tole là cafe Nyatapola, nhưng chất lượng phục vụ bên trong thì kém xa hình thức bên ngoài, khuyến cáo các bạn có dịp ghé qua Bhaktapur đừng nên phí tiền và thời gian ghé qua quán này

Chỉ vài bước chân từ cafe Nyatapola, du khách sẽ gặp đền Bhairabnath Temple cao 3 tầng, là nơi thờ Bhairab – hiện thân sức mạnh của thần Shiva:

Cái tên thần Shiva – Đấng huỷ diệt đã quá quen thuộc với bạn đọc vì đây là 1 trong 3 vị thần quan trọng nhất của Hindu giáo (Brahma, Vishnu, Shiva). Hiện thân Bhairab của thần Shiva không chỉ được thờ phụng bởi Hindu giáo mà còn xuất hiện trong Phật giáo, cụ thể là Phật giáo Tây Tạng. Tượng thờ Bhairab ở Nepal hoàn toàn tương đồng với bức tượng tôi có dịp chụp bên trong Thập Vạn Phật Tự (Kumbum) khi đi thăm trấn Gyantse, vùng Tsang của Tây Tạng lần trước; xin đăng lại ảnh bức tượng để bạn đọc tham khảo:

Bên cạnh đền Bhairabnath, nổi bật nhất giữa Taumadhi Tole là đền thờ Nyatapola Temple có cấu trúc tháp với 5 mái lớn vươn cao ngạo nghễ trên nền đáy 6 tầng cực kỳ đồ sộ; cũng là ngôi đền cao nhất toàn Nepal:

Đền Nyatapola tuân theo kiến trúc Pagoda Style, cũng là kiến trúc quan trọng nhất trong 3 hình thái lớn của Nepal bởi nó ra đời từ kết tinh của tài năng và sự sáng tạo miệt mài của người Nepal qua nhiều thời kỳ, đã phôi thai ra 1 phong cách độc đáo và biểu trưng cho đất nước họ. Cũng vì thế mà đi khắp Nepal, du khách sẽ thấy các đền thờ xây theo Pagoda Style chiếm số lượng lớn nhất; và bản thân Quốc kỳ Nepal cũng có hình dạng của Pagoda Style!

Người Nepal còn tự hào về sự du nhập của Pagoda Style vào Trung Hoa mà công đầu phải nhắc đến cái tên nghệ nhân Balabahu (hay Araniko) – người sinh vào thế kỷ 13, đã có công đưa 80 nghệ nhân khác vượt qua dãy Hy Mã Lạp Sơn, khi ông mới 17 tuổi, vào Trung Nguyên để xây dựng rất nhiều công trình kiến trúc di sản theo lời mời của hoàng đế Trung Hoa khi đó, không ai khác là Nguyên Thế Tổ Hốt Tất Liệt (Kublai Khan). Giai đoạn Hốt Tất Liệt tại vị (1260-1294) cũng chính là khi Tây Tạng đang ở kỳ Phật giáo Hậu truyền, thời gian mà tông giáo Tát Ca (Sakya Sect) – 1 trong 4 tông giáo lớn nhất của Phật giáo Tây Tạng – đang cực thịnh do có Nguyên triều bảo hộ (Xem thêm Tổng quan Phật giáo Tây Tạng đã đăng ở loạt bài cũ). Cùng lúc với Araniko vào Trung Nguyên gặp Nguyên Thế Tổ, lịch sử còn ghi nhận cái tên nhà thám hiểm người Italy Marco Polo đã du hành đến Trung Hoa. Phải chăng 2 con người kiệt xuất này đã gặp nhau giữa Bắc Kinh?

Ngày nay ở thủ đô Bắc Kinh vẫn còn tượng thờ Araniko. Tên của ông cũng được đặt cho đường phố ở Kathmandu. Và gần đây nhất, ở hội chợ Shanghai Expo 2010, trong tháp Nepal Pavilion có riêng 1 khu ‘Nepal Araniko Center’ vinh danh người nghệ nhân tài hoa này (Tham khảo thêm American Chronicles)

Trở lại với Taumadhi Tole của Bhaktapur, chúng tôi đi bộ xung quanh khu vực này ngắm nghía những kiến trúc mới cũ đan xen, những khung cửa sổ cầu kỳ tinh xảo, những gallery tranh màu sắc mạnh mẽ sống động mang phong cách cao nguyên độc đáo:

… Nhắm không nên nấn ná thêm nữa vì đã quá giờ hẹn với bác tài xế, chúng tôi rời Taumadhi Tole trở ra theo đường cũ, đi qua Dubar Square và ra khỏi Bhaktapur theo cổng Lion Gate trong tâm trạng vương vấn vì vẫn chưa khảo cứu được hết những di tích văn hoá bên trong đô thị cổ. Riêng tôi còn có 1 điều rất tiếc là không chọn mua một bức tranh bày bán ở đây để đem về làm kỷ niệm bởi biết đến bao giờ mới có dịp thăm lại Bhaktapur xưa cũ này …

Hình ảnh cuối cùng về Bhaktapur mà tôi chụp được trước khi lên xe rời nơi đây:

Tạm biệt thành phố văn hiến của thung lũng Kathmandu nơi lưu giữ niềm tự hào của người Nepal xuyên suốt nhiều thế kỷ, chúng tôi lại lên đường đến với Patan hùng tráng mà chi tiết xin hẹn bạn đọc ở bài viết lần sau ^^

1. Agora (2009)

Fans of ancient Roman history will absolutely love this piece of art ^^ Agora retold the story of notable female philosopher and atheist Hypatia of Alexandria, Egypt 391 A.D during the rising tide of Christianity. You will witness that imperfect world, the destruction of the Library of Alexandria, the religious fighting, the power struggling, and of course, the pursuit of happiness and love ^^

The movie caught my attention with the starring of Rachel Weisz She’s (again) beautiful and captivating, demonstrated a brilliant performance that undoubtedly is her best recently. Credits should go to Oscar Isaac too as he was torn between the political pressure and his beloved wife. From start to end, Agora is simply a wonder: the insightful costumes, the historical scenes (Alexandria Library, Alexandria Lighthouse, the agora, the street), the science lessons, the intelligent dialogues, its epic symphony …

Agora should be available worldwide now, audience can plan to enjoy that 2-hour treat. Highly recommended!

2. Shutter Island (2010)

Directed by Martin Scorsese, Shutter Island is the story of two U.S. marshals, Teddy Daniels (Leonardo DiCaprio) and Chuck Aule (Mark Ruffalo), who are summoned to a remote and barren island off the coast of Massachusetts to investigate the mysterious disappearance of a murderess from the island’s fortress-like hospital for the criminally insane. It sounds simple, but only when they arrived at the island, they found there’re many many things else …

If you’ve seen those psychological thrillers like Silence Of The Lambs, Fight Club, The Sixth Sense, Identity before, you will love Shutter Island. The story is however complex with headache plots plus bloody and strong violence; but guaranteed excitement once you reached its end, so just watch it carefully

3. Green Zone (2010)

There’s 1 short line to summarize the Paul Greengrass’s Green Zone, “When Bourne meets politics” During the U.S.-led occupation of Baghdad in 2003, Roy Miller (Damon) and his team of Army inspectors were dispatched to find weapons of mass destruction believed to be stockpiled in the Iraqi desert. Rocketing from one booby-trapped and treacherous site to the next, the men search for deadly chemical agents but stumble instead upon an elaborate cover-up that inverts the purpose of their mission. Spun by operatives with intersecting agendas, Miller must hunt through covert and faulty intelligence hidden on foreign soil for answers that will either clear a rogue regime or escalate a war in an unstable region. And at this blistering time and in this combustible place, he will find the most elusive weapon of all is the Truth.

One can argue that it’s too much on the US-Iraq War, and I do agree. But it will never be enough with Matt Damon it’s him, and always him, showing excellent performance in controversial thriller action films. This time, there’s something more inside Miller: the depth of emotions, especially when it comes to political twist and justice!

4. Brooklyn’s Finest (2010)

Rated 7.4/10 on IMDB, Brooklyn’s Finest is another crime film on the forever-hot-topic ‘good cop-bad cop’. In the course of one chaotic week, the lives of three conflicted NewYork City police officers are dramatically transformed by their involvement in a massive drug operation inside the notoriously rough Brownsville section of Brooklyn.

Thanks to the great cast (Ethan Hawke, Don Cheadle, Richard Gere, Wesley Snipes), Brooklyn’s Finest stands out as a worth-watching movie, despite its violence throughout, strong sexuality, nudity, prostitute, drug content and pervasive language (as rated) Also don’t expect to see something you haven’t heard of, there’s nothing brilliant about its story line

=====

All HQ trailers are available in YouTube, just type and hit the search button ^^ Enjoy!