Ngoại truyện mà không phải là ngoại truyện, bài viết muốn bình luận về các yếu tố đã làm cho Tam Quốc Chí trở thành bộ tiểu thuyết lịch sử hấp dẫn nhất của Trung Quốc, và cả sau này khi đã được chuyển thể thành phim. Bài viết lần này dành riêng cho thơ ca đề từ trong Tam Quốc diễn nghĩa 
Đới Đôn Bang là người đã thể hiện lại bộ tranh về Thủy Hử qua cách vẽ Trung Quốc, do cao hứng nên ông không chỉ vẽ 108 hảo hán mà còn vẽ các nhân vật khác như quan sai, nha lại, lính canh, thường dân vv…
Bộ tranh của ông có nét vẽ phóng khoáng hơn là trừu tượng, đơn giản nhưng rất chính xác. Do điều kiện thời gian không cho phép nên không thể đưa lên lần lượt hơn 200 hình nhân vật của ông, ảnh mosaic tập hợp từ bộ sưu tập Đới Đôn Bang được tạo riêng với mục đích cung cấp cái nhìn khái quát về bộ tranh này
(Bấm vào hình và chờ trong giây lát)
Có thể dễ dàng nhận ra các nhân vật như Lâm Xung, Hoa Vinh, Tống Giang (được vẽ lại trên dưới 3 lần)…; đa số đều bụng to, không hiểu đánh đấm trận mạc ra sao 
Update:
Link download bộ Tranh Thủy Hử – Đới Đôn Bang (khoảng 200 hình, ~11Mb):
Đêm trời lạnh. tình cờ đọc bài Phong Kiều Dạ Bạc của Trương Kế (Zhang Ji), bất giác cảm tác mà muốn viết một bài tóm tắt về bài thơ Đường tứ tuyệt trên. Giai thoại kể rằng, một hôm nhà thơ Trương Kế đi chơi thuyền trên sông. Đêm đã về khuya, nhà thơ cao hứng cất lên hai câu thơ tuyệt tác:
Nguyệt lạc, ô đề, sương mãn thiên
Giang phong ngư hoả đối sầu miên
Chỉ được đến đó, nhà thơ chưa có cảm hứng làm nốt vế sau. Cùng lúc đó, tại chùa Hàn San ngoại thành Cô Tô, sư cụ trụ trì cảm hứng nghĩ ra 2 câu thơ:
Sơ tam sơ tứ nguyệt mông lung
Bán tự ngân câu bán tự cung
Thao thức mãi trong phòng mà sư cụ không nghĩ ra 2 câu tiếp. Tự nhiên có tiếng gõ cửa. Thì ra là chú tiểu cũng trằn trọc vì 2 câu thơ mà mình mới nghĩ ra:
Nhất phiến ngọc hồ phân lưỡng đoạn
Bán trầm thuỷ đế bán phù không
nhưng cũng không làm tiếp được và xin thầy giúp. Nghe xong, sư cụ mừng quá vì quả thật 2 câu thơ của chú tiểu ăn khớp với 2 câu của sư cụ thành 1 bài tứ tuyệt mà Trần Trọng San đã dịch như sau:
Mồng ba, mồng bốn, trăng mờ
Nửa dường móc bạc, nửa như cung trời
Một bình ngọc trắng chia hai
Nửa chìm đáy nước, nửa cài từng không
Để tạ ơn Thần Phật, phá lệ thường, sư cụ cho dóng lên một hồi chuông giữa đêm khuya thanh vắng. Phần nhà thơ Trương Kế, vẫn đang trằn trọc với hình ành “Nguyệt lạc ô đề” mà chưa ngủ được; bỗng đâu nghe tiếng chuông chùa vừa thực vừa hư gieo vào lòng ông thi hứng, thi nhân từ đó viết nốt 2 câu cuối, và cũng là 2 câu thơ để lại nhiều tranh cãi luận bàn cho hậu thế:
Cô Tô thành ngoại Hàn San Tự
Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền
Cả bài thơ tuyệt cú đã thành! Nguyễn Hàm Ninh xưa đã dịch bài thơ sang thể lục bát như sau:
Quạ kêu, trăng lặn, trời sương
Lửa chài le lói sầu vương giấc hồ
Thuyền ai đậu bến Cô Tô,
Nửa đêm nghe tiếng chuông chùa Hàn San.
Ngoài ra, bản dịch của nhà thơ Tản Đà thịnh hành và được yêu thích hơn:
Trăng tà chiếc quạ kêu sương
Lửa chài, cây bến, sầu vương giấc hồ
Thuyền ai đậu bến Cô Tô
Nửa đêm nghe tiếng chuông chùa Hàn San.
Trong văn đàn còn lưu truyền bản dịch của Mai Nguyệt:
Quạ kêu trăng xế trời sương
Lửa chài cây bến đối sường Sầu Miên
Hàn San vẳng tiếng chuông chiền
Nửa đêm đưa mãi đến thuyền Cô Tô.
Hình ảnh bài thơ đẹp và thi vị quá! Trải qua 13 thế kỷ, 28 chữ trên vẫn đầy sức sống, vẫn kiến tạc nên 1 không gian hư ảo nhiều chiều, khiến người đọc như thấy được 1 phong cảnh trời nước mênh mang từ thành Cô Tô ra tới chùa Hàn San. Hình ảnh con đò, dòng sông với ánh lửa chài và văng vẳng tiếng quạ kêu sương hiện lên vừa nên thơ, vừa thân thuộc. Thế rồi trong cái cô tịch khuya khoắt của đêm trăng mờ, chợt ngân lên tiếng chuông chùa vừa thái bình lại vừa xáo động. Những yếu tố đó kết hợp với nhau, cùng với những địa danh vùng Tô Châu Thượng Hải, gieo vào lòng người đọc chút gì đó huyền thoại, chút gì đó lắng đọng, tất cả đều thanh tao và thơ mộng.
Chùa Hàn San năm xưa giờ đã khác nhiều, vật đổi sao dời âu cũng là chuyện thường của tạo hoá, có chăng cái hồn năm xưa thì còn mãi. Suốt trong 13 thế kỷ, sau bài thơ của Trương Kế, Hàn San Tự trở nên nổi tiếng, là nơi viếng thăm của dòng người thập phương mến mộ mà tìm đến. Trong dòng người trân trọng cái đẹp nên thơ đó, có 1 người Việt Nam đã đến và ghi lại cảm tưởng của mình như sau:
…Hàn Sơn không phải là một núi lạnh, mà là tên một vị sư kiêm thi sĩ trụ trì tại ngôi chùa này, xây từ thế kỷ thứ VII, sau có được tu sửa lại. Tường chùa màu vàng áo cà sa trên nền cây xanh, trông rất đẹp khi đứng nhìn từ trên chiếc cầu vồng, cầu Phong Kiều, tuy rằng hiện nay không còn cây phong nào bên cầu, mà chỉ còn hai hàng cây phong hai bên con đường nhỏ dẫn tới cầu này…” (1995)
Đọc xong bài thơ cùng các bản dịch, cảm hiểu vì sao Phong Kiều Dạ Bạc lại trở thành 1 trong những bài thơ Đường nổi tiếng nhất qua nhiều thời đại. Thấy được cái đẹp vượt không gian và thời gian; trân trọng cái thanh tao, lãng mạn của kẻ sĩ; nể phục cái thú say sưa bất tuyệt của người xưa; xin mạo muội mượn đôi câu cuối bài Bán dạ tuý thay lời kết của người viết bài:
“Cảm tạ tiền nhân lưu bút tích,
Ngàn năm vọng mãi tiếng chuông ngân.”
Trong suốt 20 năm từ 1950 đến 1970, Kim Dung đã sáng tác hơn 14 tác phẩm kiếm hiệp dài. Các tiểu thuyết của Kim Dung từ lâu đã trở thành 1 hiện tượng của văn học gây tiếng vang rất xa khắp các vùng Đông Nam Á, làm phát sinh những nghiên cứu về tiểu thuyết Kim Dung qua nhiều khía cạnh. Đã có người đánh giá Kim Dung xếp vào vị trí thứ 4 trong hàng chín bậc đại sư: Lỗ Tấn, Thẩm Tòng Văn, Ba Kim, Kim Dung, Lão Xá, Ức Đạt Phu, Vương Mông, Trương Ái Linh, và Giả Bình Ao.
Trong số 14 tác phẩm của ông:
thì Thiên Long Bát Bộ và Hiệp Khách Hành được đánh giá là nổi bật sắc thái Phật giáo nhất. Đặc biệt Hiệp Khách Hành để lại cho người đọc nhiều cảm xúc nhất; cho đến cuối cùng câu chuyện, Cẩu Tạp Chủng vẫn băn khoăn với câu hỏi “Ta là ai?” – 1 câu hỏi dành cho tất cả mọi người, thức tỉnh để biết rõ mình, hiểu rõ tâm thức và tình cảm bản thân. Những câu hỏi, mà tập truyện là câu trả lời, làm dấy lên trong người đọc niềm thao thức khôn nguôi. Hiệp Khách Hành mở đầu bằng bài thơ cùng tên của Lý Bạch, có thể coi là 1 tuyệt bút, đồng thời cũng chính là bí kíp Thái Huyền Không cất giữ trên đảo Hiệp Khách.
Hiệp Khách Hành (Lý Bạch) – Bản dịch
Khách nước Triệu phất phơ giải mũ
Kiếm ngô câu rực rỡ tuyết sương
Ngân yên bạch mã huy hoàng
Vó câu vun vút như ngàn sao bay.
Cách mười bước giết người chẳng trật
Nghìn dặm xa vùng vẫy mà chi
Việc xong rũ áo ra đi
Ẩn thân rừng núi kể gì tiếng tăm.
Rảnh lại nhớ Tín Lăng tìm đến
Gươm gác đùi chuốc chén đầy vơi
Này nem, này rượu khuyên mời
Bên thời Châu Hợi, bên thời Hầu Doanh.
Ba chén cạn thân mình sá kể
Năm núi cao xem nhẹ lông hồng
Mắt hoa mặt đã nóng bừng
Khí hùng bay bổng lên từng mây xanh.
Chùy cứu Triệu vung tay khẳng khái
Thành Hàm Đan run rẩy kinh hoàng
Nghìn thu tráng sĩ hai chàng
Tiếng tăm hiển hách rỡ ràng Đại Lương.
Người dù chết xương còn thơm ngát
Chẳng hổ ngươi đáng mặt anh hào
Kìa ai ẩn náu trên lầu
Chép kinh đến thuở bạc đầu chưa xong.
—————————
(1)Chú giải:
Phi Hồ Ngoại Truyện
Tuyết Sơn Phi Hồ
Liên Thành Quyết
Thiên Long Bát Bộ
Xạ Điêu Anh Hùng Truyện
Bạch Mã Khiếu Tây Phong
Lộc Đỉnh Ký
Tiếu Ngạo Giang Hồ
Thư Kiếm Ân Cừu
Thần Điêu Hiệp Lữ
Hiệp Khách Hành
Ỷ Thiên Đồ Long Ký
Bích Huyết Kiếm
Uyên Ương Đao
