Bùi Giáng – Một thưở rong chơi

Người ta nói về Bùi Giáng quá nhiều rồi, có lẽ nhiều không kém so với những gì ông đã để lại trong văn thơ, dịch thuật suốt cuộc đời và sự nghiệp của mình. Người ta cũng đặt ra nhiều câu chuyện xoay quanh ông, kẻ coi ông là người điên, người thì xem ông là nhà thơ kỳ dị siêu phàm. Nhưng cho dù thế nào đi nữa, với khả năng sáng tác sung mãn hàng nghìn bài thơ, số lượng đầu sách in kỷ lục, phong cách dịch thuật tuyệt vời (tiêu biểu như cuốn “Hoàng tử bé”, “Ngộ nhận”, “Khung cửa hẹp” …, lại thêm đời sống rong chơi nhàn nhã, bia rượu tràn trề; ông xứng đáng được vinh danh là ngôi sao lớn trên bầu trời văn nghệ miền Nam trước giải phóng, là“nhà thơ cuối cùng của thế kỷ 20″ (trích lời Nguyễn Hữu Hồng Minh)

Bùi Giáng sinh năm 1926 tại Thanh Châu, Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, là con cháu đời thứ 16 của dòng họ Bùi ở Quảng Nam. Sinh thời, ông tự ghi tiểu sử cho mình, cao hứng nhất là những năm tháng sau giải phóng:

- Điên rồ lừng lẫy chết đi sống lại vẻ vang.
- Rong chơi như hài nhi (con nít).
- Được gia đình ông Phó Chủ Tịch (482) Lê Quang Định, Hội Đồng Thành Phố đối xử thơ mộng thênh.
- Kính dâng Kim Thúy, Kim Hồng, Kim Hoa, đôi lời rốt cuộc…..
- Bình sinh mộng tưởng vấp phải niềm thương yêu của Kim Cương Nương Tử, Hà Thanh Cố Nương và Mẫu Thân Phùng Khánh (tức Trí Hải Ni Cô).

Ông qua đời tháng 10 năm 1998 tại bệnh viện Chỡ Rẫy, để lại niềm thương tiếc cho đông đảo độc giả và giới văn nghệ sĩ trong và ngoài nước.

Tìm hiểu thêm về cuộc đời sáng tác của ông, người ta lại càng thấy thêm kinh ngạc. Có người hỏi ông về việc đó, ông chỉ đáp “vui thôi mà” – đấy, cái lẽ nó đơn giản như vậy thôi mà đủ biến ông thành con người “ngủ ra thơ, thở ra thơ, đi ra thơ, đứng ra thơ” Khi trước, có lúc người ta thấy một Bùi Giáng lang thang giữa phố phường Sài Gòn trong bộ dạng của người điên, ông hành sự ăn nói cũng thất thường, lúc lại nghêu ngao đọc thơ; rút cục ông có mắc bệnh điên hay không? Đúng là ông đã từng vào điều trị tại Bệnh viện tâm thần Biên Hòa, nhưng trong mắt của Trần Đới:

Một sự thực là Bùi Giáng chưa bao giờ điên. Cũng như anh chẳng bao giờ giả điên. Càng chưa bao giờ Bùi Giáng bất mãn trước bất cứ thời thế nào. Bởi lẽ dễ hiểu là Bùi Giáng chẳng sống theo thời thế, mà chỉ biết sống từ cõi văn nghệ lúy túy càn khôn của anh. Thời kỳ của Bùi Giáng bộc phát ra bên ngoài mà chúng ta gọi là điên, ấy là thời kỳ tỉnh lại và hưng phấn cùng độ của người nghệ sĩ. Tất cả lẽ chân thiện mỹ của nghệ thuật thi ca từ nhiều đời nhiều kiếp đều dồn về lúc đó… Bây giờ người thi sĩ này chỉ còn một cách duy nhất để sáng tác nguồn cảm hứng kia là sống.

Còn Nhất Thanh thì cho rằng:

Ồ, chẳng có ngôn từ nào thích hợp với Bùi Giáng cả. Ông chỉ là một ông già bình thường nhất, dễ thương nhất. Nếu có điên chăng, có lẽ là tất cả chúng ta.

Truyện đời ông là thế, vậy còn thơ ông có gì độc đáo? Người viết bài này chưa đủ điều kiện đọc hết thơ ông, cũng không đủ khả năng ngôn từ để hiểu và diễn giải hết hàng nghìn bài thơ ông đã viết, chỉ xin điểm qua đôi nét chính.

Người đọc Việt Nam sớm biết đến ông qua sự trong trẻo và tươi vui của tập thơ “Mưa nguồn”:

Xin chào nhau giữa con đường
Mùa xuân phía trước, miên trường phía sau

Thưa rằng nói nữa là sai
Mùa xuân đang đợi bước ai đi vào…

Thưa rằng ly biệt mai sau
Là trùng ngộ giữa hương màu Nguyên Xuân

rồi sau đó là hình ảnh của mùa xuân trong con mắt ông:

Én đầu xuân, tuyết đầu đông
Rừng cô tịch ngóng nội đồng trổ hoa

Xuân này em có về không
Nhành mai cố quận nở bông dịu dàng

Mỗi mùa xuân lá trổ bông
Quên tờ cung chúc cũng không hề gì

Và sau này là những khía cạnh thực của xã hội mà ông đúc kết qua những năm tháng sống ngao du:

Anh vẫn tưởng đầu đường thương xó chợ,
Ai có ngờ xó chợ cũng thương nhau
Ôi đầu đường ôi xó chợ nơi đâu
Là nơi đó chốn kia anh rất rõ
Trong máu me từng khoảnh khắc sơ đầu

Hỡi Thượng Đế! Cúi đầu con thưa lại
Ở trần gian ai cũng khổ liên miên
Người đã dựng cảnh tù đày đọa mãi
Để làm gì? Cho sáng nghĩa Vô Biên?

Tình yêu và hình ảnh người phụ nữ trong thơ ông cũng lạ kỳ và tinh tế vô cùng:

Rằng xưa ký ức đàn bà
Tên là phụ nữ, tuổi là dấn thân.

Người con gái mặc quần

Người con gái hôm nay mặc quần đỏ
Vì hôm qua đã mặc chiếc quần đen
Đen và đỏ là hai màu rồi đó
Cũng như đời, đường hai nẻo xuống lên

Người con gái hôm nay mặc quần trắng
Vì hôm qua đã mặc chiếc quần hồng
Hồng và trắng là hai màu bẽn lẽn
Cũng như núi và rừng đều rất mực chênh vênh

Người con gái hôm nay mặc quần tím
Vì hôm qua đã mặc chiếc quần vàng
Vàng và tím là hai màu mỉm miệng
Mím môi cười và chúm chím nhe răng

Người con gái hôm nay mặc quần rách
Vì hôm qua đã mặc chiếc quần lành
Lành và rách đều vô cùng trong sạch
Bởi vì là lành rách cũng long lanh.

Áo xanh

Tuổi thơ em có buồn nhiều
Thì xin cứ để bóng chiều đi qua.
Biển dâu sực tỉnh giang hà
Còn sơ nguyên mộng sau tà áo xanh.

Cứ lục bát, cứ dân gian, cứ dạ thưa, Bùi Giáng như làm sống lại một nền văn học trời Nam. Người ta mãi tấm tắc nhiều câu thơ trác tuyệt của ông, nhẹ nhàng mà thâm thúy:

Dạ thưa phố Huế bây giờ
Vẫn còn núi Ngự bên bờ sông Hương.

Hỏi tên? Rằng biển xanh dâu
Hỏi quê? Rằng mộng ban đầu đã xa.
Gọi tên rằng một hai ba
Đếm là diệu tưởng, đo là nghi tâm.

Hỏi rằng người ở quê đâu
Thưa rằng: tôi ở rất lâu quê nhà.

Anh điên dzui dzẻ thập thành
Còn chúng tôi tỉnh mà đành buồn thiu.

Chén trà sương sớm bên thềm
Vừa chờ chim hót vừa thèm chim (chiêm) bao.

Em về giũ áo mù sa
Trút quần phong nhụy cho tà huy bay

Thuyền con chiếc lá giữa trời,
Thơ văn tiếng thở như lời tơ than.
Trông vời hồng rụng ngổn ngang,
Tìm đâu chốn cũ muôn vàn dưới kia.

Bây giờ ngó lại người ta
Gẫm rằng thiên hạ ai là đi tu.

“Phóng túng hình hài, ngang tàng tính mệnh” – đúng như Bùi Vũ Nam Sơn đã khái quát về ông, Bùi Giáng luôn nửa say nửa tỉnh giữa đời, thơ ông hay mà lạ, nhiều mà chất; những câu thơ của ông, theo Phạm Thị Hoài, thì phải “có một chỗ trang trọng trong bảo tàng văn học Việt Nam”. Người ta còn muốn lấy tháng 10 hàng năm làm ngày trao “Giải thưởng Bùi Giáng” cho những sáng tác hay dịch thuật văn học thể hiện mạnh mẽ ước vọng mà Bùi Giáng tận mình đi theo – ước vọng tự do và sáng tạo. Và để kết bài viết về con người Bùi Giáng một thưở, xin mượn đôi câu thơ của chính ông viết về mình:

Sài Gòn chợ Lớn rong chơi
Đi lên đi xuống đã đời du côn.

Article ends here, perhaps you want to share it!

• 

Related Posts:

• Chất thơ trong Tiểu thuyết Võ hiệp Kim Dung (19)
• Bảo Sinh – Nuôi chó, làm thơ (33)
• Trên cao gió bạt tiếng eo sèo (1)
• Bỗng nhiên có một ngày (2)
• Bảo Ninh và những ký ức chiến tranh (0)
• Canh Xuân phú (6)
• Nguyễn Khải – Tôi viết văn thì tôi tồn tại (4)
• Thơ và Nhạc Trung Hoa trong phim (P5) (13)
• Bút Tre và thơ trào phúng (43)
• Gabriel Márquez và hồi ức của ông (9)